فلجی مرغ | علل، علائم و نحوه درمان فلجی مرغ ها

فلجی یک علامت است، نه تشخیص؛ علت آن می‌تواند عصبی، عفونی، تغذیه‌ای یا آسیب اسکلتی باشد و درمان به علت بستگی دارد. پرنده‌ی زمین‌گیر را از آسیب بیشتر حفظ کنید، الگوی درگیری و وضعیت خوراک، آب و سالن را ثبت کنید و برای تشخیص و تجویز درمان با دامپزشک مسئول هماهنگ شوید. آنتی‌بیوتیک یا مکمل‌دادن بدون تشخیص، راه‌حل عمومی فلجی نیست.

وقتی مرغ یا جوجه روی پا نمی‌ایستد، اول چه چیزی را بررسی کنیم؟

پیش از جابه‌جایی، از فاصله‌ی نزدیک هوشیاری پرنده و وضعیت بدنش را ببینید. بررسی کنید بال‌ها را متقارن حرکت می‌دهد، تعادل دارد و هر دو پا را به یک شکل به کار می‌گیرد یا نه. او را به راه‌رفتن وادار نکنید و پاها را با فشار نکشید؛ دست‌کاری خشن می‌تواند آسیب را بیشتر کند.

اگر پرنده هوشیار است اما هنگام ایستادن یا حرکت از یک پا محافظت می‌کند، درد موضعی یا آسیب پا را هم در نظر بگیرید. تورم، زخم کف پا، بدشکلی یا تفاوت دو پا را فقط مشاهده و ثبت کنید؛ این نشانه‌ها به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کنند. ضعف دوطرفه، از دست‌رفتن تعادل یا اختلال حرکت بال‌ها می‌تواند بررسی عصبی یا عمومی را ضروری کند.

مشخص کنید درگیری به یک پرنده محدود است یا چند پرنده را گرفته، ناگهانی شروع شده یا تدریجی است و یک‌طرفه است یا دوطرفه. کاهش مصرف آب و دان، تلفات غیرعادی و نشانه‌های عصبی یا تنفسی همراه را نیز ثبت کنید.

اگر موارد متعدد شده، مشکل به‌سرعت گسترش می‌یابد، تلفات دیده می‌شود یا نشانه‌های عصبی همراه وجود دارد، همان موقع با دامپزشک مسئول تماس بگیرید. در این وضعیت، مشاهده‌ی ظاهری برای تشخیص کافی نیست و بررسی گله و در صورت نیاز نمونه‌گیری باید با نظر دامپزشک انجام شود.

علل شل شدن پای مرغ

شل‌شدن پا می‌تواند از درد و آسیب موضعی تا اختلال عصبی یا ضعف عمومی ناشی شود. الگوهای زیر مسیر بررسی را مشخص می‌کنند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی تشخیص قطعی نیستند.

آسیب یا مشکل اسکلتی و مفصلی

اگر یک پا را کمتر روی زمین می‌گذارد، هنگام ایستادن از آن محافظت می‌کند یا در همان پا تورم، گرمی، زخم یا تغییر شکل دیده می‌شود، ابتدا پا و مفصل را از نظر آسیب بررسی کنید. ضربه، گیرکردن پا در تجهیزات، شکستگی یا التهاب مفصل ممکن است چنین الگویی ایجاد کند؛ درگیری چند پرنده هم لزوم بررسی شرایط سالن و تجهیزات را بیشتر می‌کند.

کف پا را نیز ببینید. زخم کف پا معمولاً با درد موضعی و دشواری تحمل وزن همراه است؛ این وضعیت را با اختلال عصبی یکی نگیرید. برای بررسی جداگانه‌ی زخم، زخم پای مرغ و روش‌های درمان آن را بخوانید.

اختلال عصبی یا مشکل عفونی

به‌هم‌خوردن تعادل، ضعف یا ناهماهنگی حرکتی، و درگیری هم‌زمان پا و بال، بررسی عصبی را مهم‌تر می‌کند. بیماری‌هایی مانند مارک یا نیوکاسل می‌توانند در تشخیص افتراقی مطرح شوند، اما زمین‌گیری یا شل‌شدن پا به‌تنهایی آن‌ها را ثابت نمی‌کند؛ سن گله، روند گسترش و نشانه‌های همراه را هم ثبت کنید.

تورم مفصل و درد می‌تواند با عفونت مفصل نیز دیده شود. در صورت مطرح‌شدن سالمونلا یا عامل عفونی دیگر، تشخیص را به دامپزشک و آزمایشگاه بسپارید و بر پایه‌ی ظاهر پا درمان جداگانه انتخاب نکنید.

اختلال جیره یا ضعف عمومی

کمبود یا عدم توازن مواد مغذی ممکن است رشد استخوان، مفصل یا عملکرد عصب و عضله را مختل کند؛ کیفیت جیره، یکنواختی اختلاط، تغییر دان و مصرف خوراک را بررسی کنید. از روی شل‌شدن پا به‌تنهایی کمبود مشخصی را نتیجه نگیرید.

اگر پرنده‌ها به‌طور کلی بی‌حال‌اند یا چند پرنده هم‌زمان توان ایستادن ندارند، بیماری عمومی، کاهش مصرف آب و دان یا فشارهای محیطی را هم در نظر بگیرید. در مهر، نوسان شرایط سالن و تغییرات تهویه را بررسی کنید؛ این موارد سرنخ مدیریتی‌اند، نه علت قطعی فلجی.

درمان فلجی مرغ در مرغداری

برای پرنده‌ی ناتوان، اول دسترسی آسان به آب و دان را فراهم کنید و جایگاهش را طوری تنظیم کنید که برای رسیدن به آن‌ها مجبور به حرکت زیاد نباشد. اگر در مسیر رفت‌وآمد گله در معرض لگدمال‌شدن یا آسیب بیشتر است، موقتاً آن را به محل امنی منتقل کنید؛ جداکردن باید برای مراقبت باشد، نه جایگزین بررسی علت. آب، دان و شرایط مناسب سالن را در محل نگهداری حفظ کنید.

هم‌زمان، ثبت کنید چند پرنده درگیرند، مشکل از چه زمانی شروع شده، تلفات چه تغییری کرده و مصرف آب و دان چه الگویی دارد. تغییر جیره و هر تغییر مدیریتی یا محیطی را هم یادداشت کنید تا دامپزشک بتواند روند را با زمان شروع مشکل مقایسه کند.

در مهر، نوسان شرایط محیطی و عملکرد تهویه را بررسی کنید؛ تغییرات فن‌ها، ورودی هوا و یکنواختی شرایط سالن را با سوابق روزهای قبل بسنجید. این موارد سرنخ‌های مدیریتی‌اند و به‌تنهایی علت فلجی را ثابت نمی‌کنند.

اگر موارد متعدد شده‌اند یا تلفات غیرعادی است، بررسی را به معاینه و نمونه‌گیری دامپزشکی بسپارید. آزمایش و در صورت نیاز کالبدگشایی هدایت‌شده می‌تواند علت را روشن کند؛ نمونه‌گیری و انتخاب آزمایش باید با نظر دامپزشک مسئول انجام شود. برای بررسی تشخیصی می‌توانید از آزمایشگاه دامپزشکی دام‌فارم برای بررسی تشخیصی بیماری‌های طیور استفاده کنید.

درمان را بر اساس تشخیص دامپزشک مسئول پیش ببرید، نه با آزمون‌وخطای دارویی. آنتی‌بیوتیک درمان اختصاصی بیماری ویروسی نیست و مصرف آن بدون تشخیص می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری را منحرف کند.

درمان فلجی مرغ گوشتی

در گله‌ی گوشتی، پیش از انتخاب اقدام درمانی، سن گله و تعداد پرندگان درگیر را کنار هم ببینید. روند افزایش موارد، نحوه‌ی راه‌رفتن و ایستادن، وضعیت پا و مفصل و تغییرات مصرف آب و دان را ثبت کنید. لنگش در گله‌ی در حال رشد به‌تنهایی رشد سریع یا کمبود ویتامین را ثابت نمی‌کند.

جیره را از نظر تناسب با مرحله‌ی پرورش و یکنواختی اختلاط بررسی کنید. مطمئن شوید دسترسی به آب و دان در بخش‌های مختلف سالن یکسان است؛ کیفیت بستر، لغزندگی سطح و احتمال ضربه را هم بسنجید. این سرنخ‌ها را در کنار احتمال علت عفونی یا عصبی ارزیابی کنید؛ هیچ‌کدام به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست.

اگر چند پرنده درگیر شده‌اند، موارد رو به افزایش است یا تلفات و مصرف آب و دان تغییر کرده، با دامپزشک مسئول برای معاینه و بررسی تشخیصی تماس بگیرید. درمان باید بر اساس علت مشخص شود، نه بر پایه‌ی حدس درباره‌ی کمبود یا عفونت.

علت فلج شدن مرغ تخمگذار

در مرغ تخمگذار، افت توان ایستادن را نباید خودبه‌خود به کمبود کلسیم نسبت داد. وضعیت استخوان و مفصل را در کنار علت‌های عصبی بررسی کنید: تحلیل ذخایر استخوانی، شکستگی یا آسیب مفصل می‌تواند ایستادن را دردناک یا دشوار کند، اما با فلجی عصبی یکی نیست.

تناسب جیره با مرحله‌ی تولید، کیفیت اختلاط و مصرف واقعی دان را بررسی کنید. تعادل کلسیم، فسفر و ویتامین D در سلامت استخوان نقش دارد؛ بااین‌حال، دیدن مرغ زمین‌گیر برای تشخیص کمبود کافی نیست و افزودن خودسرانه‌ی مکمل ممکن است ارزیابی علت را به تأخیر بیندازد.

بیماری‌های عصبی، از جمله مارک، نیز در تشخیص افتراقی قرار می‌گیرند، اما شل‌شدن پا یا ناتوانی در ایستادن به‌تنهایی تشخیص آن‌ها را ثابت نمی‌کند. معاینه‌ی دامپزشکی و در صورت نیاز بررسی آزمایشگاهی، به‌ویژه وقتی چند پرنده درگیرند یا نشانه‌ها رو به افزایش‌اند، مسیر تشخیص را روشن می‌کند.

فلج شدن جوجه یک روزه

اگر جوجه‌ای هنگام ورود به سالن روی پا نمی‌ایستد، فوراً آن را به بیماری مشخصی نسبت ندهید. تعداد جوجه‌های درگیر را ثبت کنید و بنویسید مشکل هنگام تحویل دیده شد یا پس از پخش‌شدن جوجه‌ها در سالن. توان ایستادن و راه‌رفتن، هوشیاری و دسترسی هر جوجه به آبخوری و دانخوری را هم بررسی کنید.

جوجه‌ی ضعیف را با احتیاط معاینه کنید؛ نشانه‌های آسیب را ببینید و بررسی کنید آیا به آب و دان می‌رسد و می‌تواند از آن‌ها استفاده کند. وضعیت آماده‌سازی سالن، از جمله کارکرد آبخوری‌ها و دانخوری‌ها و شرایط بستر را نیز کنترل کنید. هرکدام از این موارد می‌تواند سرنخی برای بررسی باشد، اما به‌تنهایی علت فلجی را ثابت نمی‌کند.

اگر چند جوجه درگیرند، مشکل ادامه دارد یا تلفات بالا می‌رود، زمان شروع و تعداد موارد را به دامپزشک مسئول اطلاع دهید. اطلاعات تحویل و وضعیت جوجه‌ها را نیز با هچری در میان بگذارید تا بررسی‌های لازم هماهنگ شود.

درمان فلجی جوجه یک روزه

برای جوجه‌ی ناتوان، اول جایگاهی امن و آرام فراهم کنید تا زیر دست‌وپای بقیه نماند. آب و دان را در دسترسش بگذارید و از خوراندن اجباری مایعات یا دست‌کاری پاها و مفاصل خودداری کنید؛ این کارها ممکن است به جوجه آسیب بزند یا بررسی علت را دشوار کند.

تعداد جوجه‌های درگیر و تلفات را ثبت کنید. زمان مشاهده‌ی مشکل، وضعیت جوجه‌ها هنگام تحویل و شرایط سالن را هم به دامپزشک یا مسئول فنی گزارش دهید. اگر چند جوجه درگیرند، موارد تازه اضافه می‌شوند یا تلفات افزایش یافته است، علت‌یابی را به معاینه و آزمایش‌های لازم بسپارید؛ درمان اختصاصی بدون تشخیص قابل انتخاب نیست.

برای بررسی وضعیت جوجه‌ی تحویلی، راهنمای سنجش کیفیت جوجه‌ی یک‌روزه را ببینید. این خدمت برای سنجش کیفیت جوجه‌ی یک‌روزه است و جای تشخیص دامپزشکیِ علت ناتوانی را نمی‌گیرد.

علائم بیماری مارک در مرغ

درگیری اعصاب محیطی در بیماری مارک ممکن است با ضعف پیشرونده، کشیده‌شدن یک پا، اختلال تعادل یا ناتوانی در حرکت همراه شود. گاهی یک بال هم پایین می‌افتد یا حرکتش محدود می‌شود. این الگوها سرنخ‌اند، نه نشانه‌های اختصاصی؛ آسیب پا، اختلال‌های تغذیه‌ای و بیماری‌های عصبی دیگر نیز می‌توانند ظاهر مشابهی ایجاد کنند.

در شکل چشمی، تغییر رنگ عنبیه، نامنظم‌شدن مردمک یا اختلال بینایی ممکن است دیده شود. کاهش وزن و افت وضعیت عمومی هم گاهی همراه است، اما به‌تنهایی مارک را تأیید نمی‌کند. نبود این نشانه‌ها نیز بیماری را رد نمی‌کند.

در کالبدگشایی، ضخیم‌شدن اعصاب یا ضایعات توموری در اندام‌ها می‌تواند برای دامپزشک سرنخ باشد؛ این یافته‌ها هم به‌تنهایی تشخیص قطعی نیستند و باید در کنار معاینه و بررسی آزمایشگاهی تفسیر شوند.

برای ارزیابی دامپزشکی، سن و سابقه‌ی گله، وضعیت واکسیناسیون، زمان شروع، تعداد موارد و درگیری پا یا بال را ثبت کنید. یافته‌های کالبدگشایی را نیز مستند کنید و پرنده یا نمونه را طبق نظر دامپزشک برای بررسی آماده کنید. اگر موارد رو به افزایش‌اند یا احتمال بیماری واگیر مطرح است، اقدامات امنیت زیستی را اجرا کنید و سریع با دامپزشک مسئول هماهنگ شوید.

حالت ایستادن یا فلجی، به‌تنهایی مبنای اعلام مارک نیست؛ بیماری‌های عصبی دیگر نیز باید در تشخیص افتراقی بررسی شوند.

درمان بیماری مارک در مرغ

برای بیماری مارک، درمان اختصاصی‌ای که ویروس را از بین ببرد وجود ندارد. داروهای ضدباکتری نیز روی ویروس اثر ندارند؛ مصرف آن‌ها بدون تشخیص دامپزشکی، مارک را درمان نمی‌کند. کنترل عفونت باکتریایی ثانویه فقط پس از ارزیابی و با تصمیم دامپزشک مسئول انجام می‌شود.

اگر مارک مطرح است، برای تأیید تشخیص با دامپزشک مسئول هماهنگ کنید. او با توجه به سابقه‌ی گله و یافته‌های معاینه، درباره‌ی کالبدگشایی یا نمونه‌گیری و بررسی آزمایشگاهی تصمیم می‌گیرد. صرف مشاهده‌ی پرنده‌ی زمین‌گیر برای تشخیص مارک کافی نیست.

تا زمان ارزیابی، استرس و احتمال آسیب ثانویه را کم کنید و مطمئن شوید پرنده‌ی ناتوان به آب و دان دسترسی دارد. تهویه و شرایط سالن را هم بررسی کنید. رویه‌های امنیت زیستی فارم را رعایت کنید و جابه‌جایی پرنده‌ها و تجهیزات را طبق دستورالعمل مسئول فنی مدیریت کنید.

برنامه و سوابق واکسیناسیون را برای بررسی در اختیار دامپزشک بگذارید. واکسن، درمان پرنده‌ی مبتلا نیست؛ تصمیم درباره‌ی پرنده‌ی درگیر، مدیریت گله و واکسیناسیون باید با دامپزشک مسئول و متناسب با وضعیت گله و برنامه‌ی فارم گرفته شود.

? مقاله‌های مرتبط

دارو های ضد اسهال مرغ | درمان قطعی اسهال جوجه

آبله طیور | 3 درمان خانگی برای درمان آبله طیور

3 درمان قطعی بیماری سالمونلا در طیور