پروبیوتیک‌ها و بیماری‌های تنفسی طیور؛ چگونه انتخاب کنیم؟
- برای انتخاب محصول، نام سویه و شواهد مصرف همان محصول در طیور را بررسی کنید.
- علائم تنفسی، مصرف دان و آب، تلفات و تهویه را در دوره مصرف ثبت کنید.
- در گله دارای علائم تنفسی، تشخیص را با دامپزشک مسئول و آزمایشگاه پیگیری کنید.
پروبیوتیک چیست و چگونه بر سلامت طیور تاثیر می‌گذارد؟
پروبیوتیک‌ها ممکن است از راه تغییر محیط روده بر پاسخ ایمنی گله اثر بگذارند؛ اما اثر آن‌ها بر بیماری‌های تنفسی مستقیم یا قطعی نیست. برای ارزیابی نتیجه، باید سویه‌ی مصرفی، وضعیت گله و عامل بیماری‌زا را در نظر گرفت.
پروبیوتیک‌ها میکروارگانیسم‌های زنده‌ای هستند که در شرایط مصرف مناسب می‌توانند به تعادل جمعیت میکروبی دستگاه گوارش کمک کنند. برخی سویه‌ها با رقابت بر سر جای اتصال و مواد غذایی، فرصت رشد میکروب‌های نامطلوب را در روده کمتر می‌کنند. این اثر به سویه‌ی پروبیوتیک و شرایط نگهداری و مصرف آن بستگی دارد.
ارتباط روده و ایمنی فقط به جذب بهتر دان محدود نیست. میکروب‌های روده و مواد حاصل از فعالیت آن‌ها با سلول‌های ایمنی مخاط روده در تماس‌اند. برخی سویه‌های پروبیوتیک می‌توانند از این راه بر سد روده و تنظیم پیام‌رسان‌های التهابی اثر بگذارند. بنابراین صحبت از «تقویت ایمنی» به معنای افزایش همیشگی فعالیت همه‌ی سلول‌های ایمنی نیست؛ پاسخ مفید ممکن است تنظیم التهاب بیش‌ازحد باشد.
این تغییرات می‌توانند بر پاسخ ایمنی در بخش‌های دیگر بدن، از جمله دستگاه تنفسی، اثر بگذارند؛ بااین‌حال شواهد برای همه‌ی سویه‌ها و همه‌ی بیماری‌های تنفسی یکسان نیست. پروبیوتیک را نباید عامل مقابله‌ی مستقیم با پاتوژن تنفسی یا جایگزین واکسیناسیون، تهویه و امنیت زیستی دانست. اگر گله علائم تنفسی دارد، تشخیص علت با دامپزشک مسئول است و پیش از تصمیم درمانی، تشخیص آزمایشگاهی توصیه می‌شود.
بیماری‌های تنفسی رایج در مرغداری‌ها و راه‌های انتقال آن‌ها
برونشیت عفونی، نیوکاسل و آنفولانزای طیور هر سه می‌توانند با علائم تنفسی ظاهر شوند، اما راه انتشار و اقدام لازم در برابر آن‌ها یکسان نیست. از روی عطسه، ترشحات بینی یا افت تولید بهتنهایی نمی‌شود بین آن‌ها تشخیص قطعی گذاشت.
برونشیت عفونی از راه ترشحات تنفسی و تماس با تجهیزات و لباس آلوده بین پرندگان پخش می‌شود. در گله‌ی تخمگذار، افت تولید و تغییر کیفیت پوسته نیز می‌تواند دیده شود. برنامه‌ی واکسیناسیون باید با نظر دامپزشک مسئول و متناسب با شرایط گله تنظیم شود؛ کنترل رفت‌وآمد بین سالن‌ها و ضدعفونی تجهیزات مشترک هم برای قطع انتقال لازم است.
نیوکاسل علاوه بر علائم تنفسی، ممکن است با نشانه‌های عصبی یا اسهال همراه باشد. ویروس از ترشحات و مدفوع پرندگان آلوده دفع می‌شود و با جابهجایی پرنده، کفش، قفس و تجهیزات آلوده به گله‌ی دیگر می‌رسد. واکسیناسیون طبق برنامه‌ی دامپزشک، جلوگیری از ورود پرندگان وحشی و محدودکردن رفت‌وآمد بین سالن‌ها، محور پیشگیری است.
در آنفولانزای طیور، تماس با پرندگان آلوده و آلودگی آب یا دان به ترشحات و مدفوع آن‌ها اهمیت دارد. آبخوری و محل نگهداری دان را از دسترس پرندگان وحشی دور نگه دارید. اگر تلفات غیرعادی همراه با علائم تنفسی دیده شد، جابهجایی پرنده و تجهیزات را متوقف کنید و موضوع را فوری به دامپزشک مسئول و مرجع دامپزشکی اطلاع دهید.
در این بیماری‌ها، ترشحات تنفسی می‌توانند انتقال را درون سالن آسان کنند؛ آب و خوراک نیز وقتی به ترشحات یا مدفوع آلوده شوند، مسیر انتقال‌اند. برای هیچ‌کدام درمان ضدویروسی اختصاصی وجود ندارد. تا روشنشدن تشخیص، آب در دسترس گله باشد، تهویه را بدون ایجاد تنش مدیریت کنید و تصمیم درباره‌ی عفونت ثانویه و درمان را به دامپزشک مسئول بسپارید. پروبیوتیک جای واکسیناسیون، امنیت زیستی یا تشخیص آزمایشگاهی را نمیگیرد.
برای مدیریت بهداشت محیط، می‌توانید مقاله‌ی آهک پاشی ساده ترین روش برای جلوگیری از تلفات در مرغداری را بخوانید؛ آهک‌پاشی جای پاک‌سازی و ضدعفونی اصولی را نمیگیرد.
«تشخیص با عکس» در گله‌بان ابزار پیش‌تشخیص هوش مصنوعی است و در کنار آن، ابزار کالبدگشایی هدایت‌شونده نیز در گله‌بان قرار دارد. استفاده از این ابزارها به ثبت‌نام نیاز دارد و سه ماه اول رایگان است؛ نتیجه‌ی پیش‌تشخیص باید با نظر دامپزشک یا آزمایشگاه تأیید شود.
نقش پروبیوتیک‌ها در کاهش بیماری‌های تنفسی
پروبیوتیک‌ها ممکن است به کاهش آسیب‌پذیری گله در برابر عوامل عفونی تنفسی کمک کنند، اما اثر آن‌ها غیرمستقیم است. برخی سویه‌ها با رقابت بر سر جای اتصال و مواد غذایی، استقرار میکروب‌های بیماری‌زا در روده را محدود می‌کنند. برخی نیز بر پاسخ ایمنی و تولید مخاط روده اثر می‌گذارند. این اثرها به سویه، شرایط گله و عامل بیماری بستگی دارند.
منظور از «کاهش نفوذپذیری روده» این نیست که پروبیوتیک راه ورود عوامل تنفسی را می‌بندد. در شرایطی که التهاب، سد روده را مختل کرده است، بعضی سویه‌های بررسی‌شده می‌توانند به حفظ لایه مخاطی و اتصالات بین سلول‌های دیواره روده کمک کنند. در نتیجه، عبور مواد محرک التهاب از دیواره روده ممکن است کمتر شود. ارتباط این تغییرات با کاهش بیماری تنفسی در گله‌های صنعتی هنوز برای همه محصولات و همه عوامل عفونی ثابت نشده است.
پروبیوتیک‌ها می‌توانند بر تولید متابولیت‌ها و تنظیم پاسخ التهابی نیز اثر بگذارند؛ این موضوع یکی از مسیرهای احتمالی ارتباط سلامت روده و دستگاه تنفس است، نه درمان التهاب تنفسی. بنابراین کاهش نیاز به آنتی‌بیوتیک را نباید نتیجه قطعی مصرف پروبیوتیک دانست.
برای انتخاب محصول، نام سویه‌های درج‌شده روی برچسب، شرایط نگهداری و شواهد مربوط به مصرف آن در طیور را بررسی کنید. سپس وضعیت تنفسی، مصرف دان، تلفات و شرایط تهویه را در دوره ثبت کنید تا تغییرات را فقط به پروبیوتیک نسبت ندهید. اگر گله علائم تنفسی دارد، پروبیوتیک جای تشخیص عامل بیماری یا اصلاح تهویه را نمیگیرد.
در صورت بروز مشکلات تنفسی، تشخیص سریع و دقیق اهمیت دارد. آزمایشگاه دامپزشکی دام‌فارم خدمات آزمایش‌های تشخیصی را برای شناسایی عوامل بیماری‌زا ارائه می‌دهد. تشخیص آزمایشگاهی پیش از تصمیم درمانی توصیه می‌شود و تجویز درمان با دامپزشک مسئول است.
چگونه بهترین پروبیوتیک را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب پروبیوتیک، ابتدا ترکیب سویه‌های محصول را با نیاز گله تطبیق دهید. نام سویه، گونه‌ی طیور و نتیجه‌ای را که تولیدکننده برای آن ادعا می‌کند بررسی کنید؛ نام یک باکتری بهتنهایی برای پیش‌بینی اثر محصول کافی نیست. اگر هدف، کاهش مشکلات تنفسی است، شواهد مربوط به همان محصول را در گله‌های طیور بخواهید. اثر پروبیوتیک بر بیماری تنفسی قطعی نیست و جای تشخیص، واکسیناسیون یا اصلاح تهویه را نمیگیرد.
شرایط فارم را هم در انتخاب و مصرف محصول دخیل کنید. روش مصرف روی برچسب را با امکانات آبخوری یا دان‌خوری سالن بسنجید و شرایط نگهداری محصول را تا زمان مصرف بررسی کنید. اگر آب مصرفی ضدعفونی می‌شود، سازگاری روش مصرف پروبیوتیک با برنامه‌ی ضدعفونی آب را از روی دستور سازنده و با نظر دامپزشک مسئول مشخص کنید. رطوبت یا گرمای منطقه بهتنهایی دلیل انتخاب یک سویه نیست.
برای مشورت، سراغ دامپزشکی بروید که با طیور صنعتی و شرایط عملیاتی گله‌ی شما آشناست، سوابق بیماری و مصرف دارو را بررسی می‌کند و می‌تواند شواهد محصول را از ادعای تبلیغاتی جدا کند. از او بخواهید روشن کند انتخاب محصول بر چه داده‌ای تکیه دارد، چه تغییری باید در گله پایش شود و چه زمانی لازم است تصمیم بازبینی شود. در صورت مشاهده‌ی علائم تنفسی، تشخیص آزمایشگاهی پیش از تصمیم درمانی توصیه می‌شود؛ تشخیص و تجویز با دامپزشک مسئول است.
محصول را از منبع قابل‌پیگیری تهیه کنید و مجوز، تاریخ انقضا، شرایط نگهداری و اطلاعات سویه روی برچسب را بررسی کنید. سپس مصرف دان و آب، علائم تنفسی و تلفات را در کنار وضعیت تهویه ثبت کنید تا تغییرات را به‌اشتباه فقط به پروبیوتیک نسبت ندهید. برای آشنایی با پلتفرم، صفحه‌ی درباره‌ی دام‌فارم در دسترس است.
آثار جانبی و ملاحظات مصرف پروبیوتیک‌ها
پروبیوتیک‌ها معمولاً بی‌خطرند، اما ایمنی آن‌ها به سویه و کیفیت فرآورده بستگی دارد. آلودگی فرآورده به میکروب‌های ناخواسته و وجود ژن‌های قابل‌انتقالِ مقاومت آنتی‌بیوتیکی در سویه‌های نامناسب، از خطرهای مشخصی هستند که باید هنگام انتخاب محصول در نظر گرفت. این خطرها را نباید به همه‌ی پروبیوتیک‌ها تعمیم داد.
اگر پس از شروع مصرف، قوام فضله تغییر کرد یا رطوبت بستر بالا رفت، علت را فقط به پروبیوتیک نسبت ندهید. هم‌زمان دان، آب، تهویه و نشانه‌های بیماری را بررسی کنید و اگر تغییر ادامه داشت، موضوع را با دامپزشک مسئول در میان بگذارید. تمیز بودن محیط و تغذیه‌ی مناسب نیز جای خود را به مصرف پروبیوتیک نمی‌دهند؛ فشار آلودگی سالن می‌تواند نتیجه‌ی مورد انتظار را تحت‌تأثیر قرار دهد.
هنگام مصرف هم‌زمان با داروها و سایر مکمل‌ها، سازگاری فرآورده‌ها را بررسی کنید. برخی آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است باکتری‌های زنده‌ی موجود در پروبیوتیک را غیرفعال کنند؛ این به معنی کاهش اثر آنتی‌بیوتیک نیست. تغییر برنامه‌ی دارویی باید با تشخیص و تجویز دامپزشک مسئول انجام شود و پیش از درمان، تشخیص آزمایشگاهی توصیه می‌شود. برای پیشگیری از مصرف نابجای آنتی‌بیوتیک نیز راهکارهای کاهش مقاومت دارویی در طیور را در برنامه‌ی مدیریت گله لحاظ کنید.
🐥 خرید جوجه یکروزه با بهترین کیفیت
نژادهای راس، کاب، پلاس، آرین و ایندیان ریور — ارسال به تمام ایران
☎ تماس: ۹۰۰۰۱۱۰۱
