بیماری تب برفکی (FMD) یکی از بیماری‌های ویروسی است که به سرعت در بین دام‌ها گسترش می‌یابد و می‌تواند خسارات اقتصادی عظیمی به صنعت دامپروری وارد کند. واکسیناسیون موثرترین روش پیشگیری از این بیماری است و واکسن پلی والان کشته تب برفکی یکی از پیشرفته‌ترین و موثرترین راه‌حل‌ها برای مقابله با این بیماری به شمار می‌رود. این واکسن حاوی سویه‌های مختلفی از ویروس تب برفکی است که در ایران در حال گردش هستند و در این مقاله به بررسی ویژگی‌ها، نحوه استفاده و اطلاعات مهم دیگر در مورد این واکسن خواهیم پرداخت.

ترکیب واکسن پلی والان کشته تب برفکی

واکن پلی والان کشته تب برفکی یک سوسپانسیون تزریقی است که از ویروس کشته شده تب برفکی (FMD) کشت یافته روی کشت سلولی BHK-21 تهیه می‌شود. این واکسن شامل هیدروکسید آلومینیوم و ادجوانت ساپونین است که برای تقویت پاسخ ایمنی بدن دام‌ها طراحی شده است. واکسن شامل چهار سویه مختلف از ویروس تب برفکی است که به شرح زیر است:

• A Iran-05

• A G7

• O Panasia-2

• Asia 1 Sindh-08

شکل دارویی و بسته‌بندی

این واکسن در ویال‌های پلاستیکی با حجم 180 میلی‌لیتر بسته‌بندی شده است که معادل 60 دز گاوی برای گاو، بوفالو، گاومیش، شتر، گوزن و 180 دز گوسفندی برای گوسفند و بز است. درپوش این ویال‌ها از پلاستیک بوده و کلاهک آلومینیومی روی آن قرار دارد.

زمان مصرف واکسن و شرایط نگهداری

برای حفظ اثربخشی واکسن و جلوگیری از فساد آن، رعایت شرایط نگهداری بسیار مهم است. این واکسن باید در مکان‌های خشک و دور از تابش مستقیم نور خورشید نگهداری شود و در صورت رعایت زنجیره سرد، تا 24 ماه از تاریخ تولید قابل استفاده است. در صورت گذشتن تاریخ انقضا، این واکسن غیرقابل استفاده خواهد بود. پس از باز کردن درب ویال، توصیه می‌شود واکسن حداکثر تا 10 ساعت مصرف شود.

خواص بیولوژیکی واکسن پلی والان کشته تب برفکی

بعد از تزریق واکسن، پاسخ ایمنی فعال در برابر بیماری تب برفکی آغاز می‌شود و پس از 21 روز به بالاترین میزان خود می‌رسد. این واکسن باعث ایجاد ایمنی فعال در دام‌ها می‌شود و در برابر سویه‌های مختلف تب برفکی از جمله A Iran-05، A G7، O Panasia-2 و Asia 1 Sindh-08 محافظت ایجاد می‌کند.

نحوه استفاده از واکسن پلی والان کشته تب برفکی

این واکسن برای پیشگیری از تب برفکی ناشی از سویه‌های ذکر شده در دام‌هایی مانند گاو، بوفالو، گاومیش، شتر، گوزن، گوسفند و بز استفاده می‌شود.

• گله‌های مشکوک به بیماری و مرزی: در مناطقی که به بیماری تب برفکی مشکوک هستند و واکسیناسیون قبلی انجام شده است، گوساله‌ها از سن 4 ماهگی و بره‌ها و بزغاله‌ها از سن 3 ماهگی واکسینه می‌شوند و هر 3 ماه یک بار تا سن 18 ماهگی واکسن تکرار می‌شود. بالغین هر 6 ماه یک بار واکسینه می‌شوند.

• گله‌های بدون تاریخچه واکسیناسیون: در گله‌هایی که سابقه واکسیناسیون ندارند و ایمنی مادری وجود ندارد، توصیه می‌شود که همه دام‌ها از روز اول تولد واکسن دز اول را دریافت کنند و دز دوم را 10 تا 20 روز بعد دریافت کنند. بعد از آن، واکسن هر 3 ماه یک بار تا 18 ماهگی تکرار می‌شود و بالغین هر 6 ماه یک بار واکسینه می‌شوند.

نحوه تجویز واکسن

• در گاو، بوفالو، گاومیش، شتر و گوزن، واکسن باید به صورت زیرپوستی در فاصله یک سوم میانی گردن یا غبغب (چین‌های پوستی زیر گردن) تجویز شود.

• در گوسفند و بز، واکسن باید در بخش میانی ران به صورت زیرپوستی تزریق گردد.

عوارض جانبی و واکنش‌های احتمالی

در برخی از دام‌ها ممکن است طی 1 تا 3 روز پس از واکسیناسیون افزایش مختصر دمای بدن و کاهش مصرف خوراک مشاهده شود. همچنین، در محل تزریق ممکن است تورم مختصری به وجود آید که خودمحدود شونده بوده و نیاز به درمان خاصی ندارد. در صورت بروز واکنش‌های آلرژیک، از داروهای آنتی هیستامین و داروهای کاهنده سرعت گردش خون استفاده می‌شود.

نکات مهم در استفاده از واکسن

• رعایت برنامه واکسیناسیون: برای به دست آوردن بهترین نتیجه از واکسیناسیون، باید برنامه پیشنهادی واکسیناسیون رعایت شود. هرگونه نقض در این برنامه می‌تواند بر کیفیت ایمنی حاصله تاثیر منفی بگذارد. اگر به هر دلیلی نوبت واکسیناسیون از دست رفت، باید در سریع‌ترین زمان ممکن واکسن تزریق شود.

• ایمنی گوشت و شیر: گوشت، شیر و سایر فرآورده‌های دامی از دام‌های واکسینه‌شده سالم، بدون هیچ محدودیتی قابل مصرف است.

نتیجه‌گیری

واکسیناسیون در برابر بیماری تب برفکی یکی از مهم‌ترین اقدامات برای جلوگیری از شیوع این بیماری در دام‌ها است. واکسن پلی والان کشته تب برفکی با ارائه ایمنی فعال علیه چهار سویه مختلف این ویروس، ابزاری موثر در کنترل این بیماری به شمار می‌رود. با رعایت اصول نگهداری واکسن و رعایت دزهای توصیه‌شده، می‌توان به حفظ سلامت دام‌ها و جلوگیری از خسارات اقتصادی ناشی از تب برفکی کمک کرد.