تداخل واکسن‌ها در طیور؛ ترتیب مصرف و پایش گله

اهمیت ترتیب در تزریق واکسن‌ها

ترتیب و فاصله‌ی واکسن‌ها را نمی‌شود برای همه‌ی گله‌ها یکسان تعیین کرد. نوع واکسن، راه مصرف و برنامه‌ی نوبت‌های بعدی مشخص می‌کند که واکسن‌ها چه زمانی و با چه ترتیبی مصرف شوند. برنامه‌ریزی باید پیش از شروع دوره انجام شود تا تغییرات ناگهانی در سالن، اجرای واکسیناسیون را به هم نزند.

سیستم ایمنی پس از هر واکسن برای ایجاد پاسخ به زمان نیاز دارد، اما این به معنی لزوم فاصله‌گذاری ثابت میان همه‌ی واکسن‌ها نیست. درباره‌ی واکسن‌های زنده، سویه‌ها و راه مصرف نیز در امکان مصرف هم‌زمان اثر دارند. راهنماهای مدیریت Aviagen برای تنظیم برنامه‌ی واکسیناسیون قابل استفاده‌اند، ولی تصمیم نهایی باید با دستور مصرف همان فرآورده، وضعیت گله و نظر دامپزشک مسئول هماهنگ باشد.

برای مثال، نمی‌شود برای واکسن‌های نیوکاسل و برونشیت یک فاصله‌ی ثابت برای همه‌ی فرآورده‌ها تعیین کرد؛ برخی فرآورده‌ها طبق دستور سازنده امکان مصرف هم‌زمان دارند و برخی برنامه‌ها به فاصله‌گذاری نیاز دارند. پیش از تغییر ترتیب یا نزدیک‌کردن نوبت‌ها، نام فرآورده، سویه، راه مصرف و محدودیت‌های درج‌شده در دستور مصرف را بررسی کنید. اگر گله درگیر بیماری یا استرس است، زمان اجرای برنامه را با دامپزشک مسئول بازبینی کنید.

برنامه‌ی واکسیناسیون داخل گله‌بان برای پیگیری برنامه در دسترس است. استفاده از ابزارهای داخل گله‌بان به ثبت‌نام نیاز دارد و سه ماه اول رایگان است.

برای مطالعه‌ی بیشتر درباره‌ی یکی از انواع واکسن، مقاله‌ی فواید واکسن زنده لیوفیلیزه شرکت رویان دارو را ببینید.

شناخت واکسن‌های معمول در مرغداری

واکسن‌های نیوکاسل، برونشیت عفونی و آنفولانزای پرندگان برای یک هدف یکسان به کار نمی‌روند و جایگاهشان در همه‌ی گله‌ها یکسان نیست. تفاوت اصلی در نوع پاسخ ایمنی، سویه‌های در گردش و شرایطی است که واکسیناسیون در آن انجام می‌شود. برنامه‌ی هر گله باید با نظر دامپزشک مسئول و بر اساس وضعیت بیماری در منطقه تنظیم شود.

واکسن زنده‌ی نیوکاسل، از جمله لاسوتا، دستگاه ایمنی را با ویروس تضعیف‌شده آشنا می‌کند. واکسن زنده می‌تواند در محل ورود ویروس، به‌ویژه مخاط دستگاه تنفس، نیز پاسخ ایمنی ایجاد کند. هدف، کاهش شدت بیماری و تلفات در صورت مواجهه‌ی گله با ویروس است؛ واکسیناسیون به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که پرنده آلوده نشود یا ویروس را دفع نکند. جزئیات مربوط به مزایای واکسن لاسوتا نیوکاسل را باید در چارچوب پیشگیری خواند، نه درمان گله‌ی بیمار.

در برونشیت عفونی، واکسن زنده پاسخ ایمنی موضعی در دستگاه تنفس را تحریک می‌کند و واکسن کشته بیشتر برای تقویت پاسخ پادتن در برنامه‌ی گله‌های تخمگذار و مادر به کار می‌رود. نکته‌ی تعیین‌کننده، تناسب سویه‌ی واکسن با سویه‌های در گردش است: ایمنی حاصل از یک سویه لزوماً در برابر همه‌ی سویه‌های برونشیت محافظت یکسانی نمی‌دهد. بنابراین اگر با وجود واکسیناسیون، علائم تنفسی یا افت تولید دیده شد، نباید فوراً نتیجه گرفت که واکسن بی‌اثر بوده است؛ تشخیص دامپزشکی و آزمایشگاهی برای بررسی عامل بیماری لازم است.

واکسن آنفولانزای پرندگان با تحریک تولید پادتن علیه ویروس، می‌تواند شدت بیماری و میزان دفع ویروس را کاهش دهد؛ اما ممکن است پرنده‌ی واکسینه‌شده همچنان آلوده شود. میزان محافظت به تناسب واکسن با ویروس در گردش نیز بستگی دارد. به همین دلیل، واکسیناسیون جای پایش گله، تشخیص آزمایشگاهی و امنیت زیستی را نمی‌گیرد. استفاده از این واکسن، برخلاف یک برنامه‌ی ثابت برای همه‌ی فارم‌ها، باید تابع ضوابط رسمی و ارزیابی دامپزشک مسئول باشد.

تداخل و تعامل بین واکسن‌ها

پیش از تغییر برنامه، نوع هر واکسن را از روی برچسب و دستورالعمل سازنده مشخص کنید: زنده یا غیرفعال، سویه، روش مصرف و امکان مصرف همزمان با واکسن‌های دیگر. زنده یا غیرفعال بودن به‌تنهایی نشان نمی‌دهد دو واکسن با هم تداخل دارند. پاسخ گله به سویه‌های واکسن، وضعیت ایمنی و شرایط مصرف نیز بستگی دارد.

برای مثال، واکسن‌های زنده تنفسی نیوکاسل و برونشیت عفونی گاهی در برنامه‌های مشخص با هم مصرف می‌شوند؛ اما این به معنی سازگاری همه‌ی فرآورده‌ها نیست. مصرف همزمان فرآورده‌هایی که سازنده سازگاری آن‌ها را تأیید نکرده است، یا جابه‌جا کردن نوبت‌های برنامه، ممکن است ارزیابی پاسخ ایمنی و علت واکنش‌های پس از واکسیناسیون را دشوار کند. از سوی دیگر، واکسن غیرفعال برونشیت عفونی را نباید صرفاً به دلیل غیرفعال بودن، ناسازگار با واکسن زنده نیوکاسل دانست. درباره‌ی ترکیب یا فاصله‌ی مصرف، دستورالعمل همان فرآورده‌ها و نظر دامپزشک مسئول ملاک است.

برای کاهش خطر، نام تجاری، سویه، شماره‌ی بچ و زمان مصرف واکسن‌ها را در برنامه و سابقه‌ی گله ثبت کنید. پیش از اجرای دو واکسن در یک نوبت، سازگاری و روش مصرف درج‌شده در دستورالعمل هر دو را بررسی کنید؛ واکسن‌ها را در یک ظرف یا مسیر مصرف مخلوط نکنید، مگر سازنده صریحاً اجازه داده باشد. اگر واکسن زنده از راه آب مصرف می‌شود، کیفیت آب و آماده‌سازی آن را طبق دستورالعمل همان واکسن کنترل کنید. این کار از افت اثر واکسن بر اثر خطای اجرا جلوگیری می‌کند، هرچند جای بررسی تداخل احتمالی را نمی‌گیرد.

دامپزشک مسئول با توجه به سابقه‌ی واکسیناسیون، وضعیت گله و خطر بیماری در منطقه تصمیم می‌گیرد برنامه حفظ شود یا تغییر کند. اگر پس از واکسیناسیون واکنش غیرعادی دیده شد یا درباره‌ی پاسخ گله تردید وجود داشت، زمان بروز علائم و جزئیات اجرای واکسن را ثبت کنید. آزمایش‌های تشخیصی در آزمایشگاه دامپزشکی دام‌فارم برای ارزیابی وضعیت بیماری یا پاسخ ایمنی به کار می‌روند؛ نتیجه‌ی آزمایش به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که دو واکسن با هم تداخل داشته‌اند.

تاثیرات اقتصادی تزریق نادرست واکسن‌ها

اجرای نادرست واکسیناسیون ممکن است پاسخ محافظتی مورد انتظار را ایجاد نکند و در صورت مواجهه با عامل بیماری، خطر تلفات را افزایش دهد. خطای تزریق یا رعایت‌نکردن دستور مصرف واکسن نیز می‌تواند بررسی دوباره‌ی وضعیت گله و مداخله‌ی دامپزشک را ضروری کند. این هزینه‌ها را باید ثبت کرد، نه اینکه هر افت عملکردی پس از واکسیناسیون را به واکسن نسبت داد.

مسئول فارم پس از هر نوبت واکسیناسیون، تلفات، مصرف آب و دان و هزینه‌های ناشی از بررسی یا مداخله را با سوابق همان گله مقایسه کند. زمان و روش اجرای واکسیناسیون را هم کنار این داده‌ها ثبت کند تا دامپزشک بتواند تغییرات را بررسی کند. تغییر این شاخص‌ها به‌تنهایی تداخل واکسن را ثابت نمی‌کند؛ وضعیت تهویه، کیفیت آب و دان و احتمال بیماری هم باید بررسی شود.

اگر واکسیناسیون محافظت مورد انتظار را ایجاد نکند، مواجهه‌ی گله با بیماری‌های قابل پیشگیری مانند نیوکاسل یا برونشیت عفونی می‌تواند تلفات و افت بهره‌وری را به‌دنبال داشته باشد. تشخیص علت بیماری و تصمیم درباره‌ی هر مداخله‌ی درمانی با دامپزشک مسئول است و بررسی آزمایشگاهی پیش از درمان توصیه می‌شود.

روش‌های بهینه‌سازی و نظارت بر واکسیناسیون

برای پیگیری برنامه واکسیناسیون، برنامه مصوب دامپزشک را کنار سوابق اجرای آن بگذارید. برای هر نوبت، تاریخ، نام واکسن، شماره سری ساخت، روش مصرف و سالن یا گله دریافت‌کننده را ثبت کنید. اگر زمان یا روش اجرا با برنامه تفاوت داشت، همان موقع علت را یادداشت کنید تا در بررسی پاسخ گله نادیده نماند.

نرم‌افزار مدیریت مرغداری گله‌بان برای مدیریت اطلاعات گله در دسترس است. سوابق واکسیناسیون را نیز با روش ثبت مورد استفاده فارم نگه دارید و پیش از نوبت بعد، آن‌ها را با برنامه مصوب تطبیق دهید. ثبت سوابق به‌تنهایی از تداخل واکسن‌ها جلوگیری نمی‌کند، اما به مسئول فنی کمک می‌کند فاصله و ترتیب اجرای واکسن‌ها را بررسی کند.

اگر قرار است چند واکسن در یک دوره استفاده شود، ترتیب، فاصله و روش مصرف آن‌ها را با دامپزشک مسئول و دستورالعمل سازنده هر واکسن بررسی کنید. برنامه را بدون این بررسی تغییر ندهید؛ شرایط گله و نوع واکسن در تصمیم اثر دارند. مطلب بهترین واکسن‌های طیور برای مرور انواع واکسن‌ها در دسترس است، اما جای برنامه اختصاصی گله را نمی‌گیرد.

پیش از مصرف، وضعیت نگهداری، تاریخ انقضا و سلامت بسته‌بندی واکسن را کنترل کنید و آماده‌سازی و مصرف را طبق دستور سازنده انجام دهید. پس از واکسیناسیون نیز وضعیت گله و تغییرات ثبت‌شده در تلفات، مصرف آب و دان را پیگیری کنید. اگر پاسخ گله غیرمنتظره بود، سوابق اجرا را همراه با دامپزشک مسئول بررسی کنید؛ تغییرات گله را نباید بدون بررسی، به تداخل واکسن‌ها نسبت داد.

اقدامات پیشنهادی بعد از تزریق واکسن

پس از تزریق، رفتار گله را با وضعیت پیش از واکسیناسیون مقایسه کنید. مصرف دان و آب، پراکندگی پرندگان در سالن، فعالیت و تلفات را در گزارش روزانه ثبت کنید. اگر مصرف آب افت کرد، ابتدا آبخوری‌ها و جریان آب را بررسی کنید. اگر تلفات بالا رفت یا چند پرنده بی‌حال شدند، زمان شروع علائم و سالن درگیر را ثبت کنید و به دامپزشک مسئول اطلاع دهید. این نشانه‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که واکسن علت مشکل است؛ بیماری هم‌زمان یا اختلال محیطی هم باید بررسی شود.

سوابق واکسیناسیون را نیز در دسترس نگه دارید: نام واکسن، شماره سری ساخت، زمان و محل تزریق و واکسن‌های دیگری که گله دریافت کرده است. اگر واکنش غیرعادی دیدید، این اطلاعات به دامپزشک کمک می‌کند احتمال واکنش به تزریق را در کنار علت‌های دیگر بررسی کند. بدون بررسی، برنامه واکسیناسیون بعدی گله را تغییر ندهید.

برای کاهش خطر ورود عفونت، رفت‌وآمد غیرضروری به سالن را محدود کنید و پوشش و تجهیزات مورد استفاده کارکنان را طبق برنامه امنیت زیستی فارم تمیز و گندزدایی کنید. بستر خیس را بررسی و علت آن، از جمله نشتی آبخوری، را برطرف کنید. گندزدایی نباید با پاشیدن ماده روی پرندگان یا ایجاد تنش تنفسی در سالن اشتباه گرفته شود.

تهویه، دما و وضعیت بستر را پس از واکسیناسیون پایش کنید. اگر پرندگان دور از جریان هوا جمع می‌شوند یا نشانه‌های تنفسی دارند، کارکرد فن‌ها و شرایط سالن را بررسی کنید و یافته‌ها را به دامپزشک مسئول گزارش دهید. در کنار این مراقبت‌ها، سابقه واکسن‌ها و شرایط گله را هنگام تصمیم‌گیری درباره برنامه بعدی مرور کنید؛ اطلاعات مربوط به واکسن آنفولانزای مرغی نیز باید در چارچوب برنامه واکسیناسیون همان گله بررسی شود.

? مقاله‌های مرتبط

10 نوع از بهترین آنتی‌ بیوتیک‌ های طیور

بهترین مولتی ویتامین برای هفته اول جوجه گوشتی که تلفات را از بین ببرد

داکسی فورت رویان® – ®Doxyforte Rooyan