راهکارهای سازگاری مرغ‌های بومی با تغییرات اقلیمی

چالش‌های تغییرات اقلیمی بر مرغ‌های بومی

برای سازگاری گله‌های بومی با گرمای طولانی‌تر و بارندگی نامنظم، مدیریت آب، تهویه و بستر را با وضعیت همان روز سالن تنظیم کنید. انتخاب نژاد هم مهم است، اما جای پایش گله و اصلاح شرایط سالن را نمی‌گیرد.

وقتی هوا گرم‌تر می‌شود، مرغ‌ها برای دفع گرما بیشتر نفس‌نفس می‌زنند و ممکن است کمتر دان بخورند. اگر این رفتار را دیدید، دمای سالن را در ارتفاع پرنده بررسی کنید، کارکرد فن‌ها را چک کنید و مطمئن شوید آبخوری‌ها آب کافی و قابل‌دسترسی دارند. تصمیم دربارهٔ تهویه را فقط بر اساس دمای بیرون نگیرید؛ رفتار گله و کیفیت هوای داخل سالن را هم ببینید.

تغییر الگوی بارندگی مسئلهٔ دیگری ایجاد می‌کند. نفوذ آب به سالن یا بالا رفتن رطوبت، بستر را خیس و مدیریت تهویه را دشوار می‌کند. پس از بارندگی، اطراف آبخوری‌ها و نقاط نزدیک دیوار را بازدید کنید؛ نشتی را برطرف کنید و بخش‌های خیس بستر را جمع کنید. در دوره‌های کم‌آبی نیز پیش از جوجه‌ریزی، از پایداری تأمین آب و امکان ذخیره‌سازی آن مطمئن شوید. اختلال در حمل‌ونقل یا نگهداری دان را هم در برنامهٔ تأمین خوراک در نظر بگیرید.

تفاوت ژنتیکی میان نژادهای بومی می‌تواند بر واکنش آن‌ها به گرما و رطوبت اثر بگذارد، اما بومی بودن به‌تنهایی نشانهٔ تحمل گرما نیست. برای انتخاب گله، سوابق عملکرد، تلفات و رفتار پرنده‌ها را در شرایط پرورشی قابل‌مقایسه بررسی کنید. برای آشنایی بیشتر با این تفاوت‌ها، مقالهٔ مقایسه ژنتیکی جوجه‌های بومی و وارداتی را بخوانید.

انتخاب نژاد مقاوم به تغییرات اقلیمی

برای انتخاب مرغ بومیِ مناسب یک منطقه، نام نژاد به‌تنهایی کافی نیست. ابتدا مشخص کنید گله قرار است با چه تنشی روبه‌رو شود: گرمای روز، سرمای شب، نوسان رطوبت یا دوره‌های طولانی گرما. سپس عملکرد تبارها یا خطوط در شرایط پرورش مشابه را مقایسه کنید؛ تفاوت تهویه، دان و مدیریت می‌تواند نتیجه را به‌اشتباه به ژنتیک نسبت دهد.

در ارزیابی تحمل گرما، فقط زنده‌ماندن پرنده را معیار نگذارید. رفتار گله در ساعت‌های گرم، افت مصرف دان، تغییر تولید تخم یا رشد و سرعت بازگشت عملکرد پس از رفع تنش را ثبت کنید. این داده‌ها باید در چند دوره و همراه با وضعیت دما و رطوبت سالن بررسی شوند. پر کمتر ممکن است بر دفع گرما اثر بگذارد، اما رنگ پوست یا ظاهر پرنده به‌تنهایی معیار قابل اتکایی برای انتخاب نیست.

برای سنجش مقاومت به بیماری نیز تلفات خام را بین گله‌ها مقایسه نکنید. وضعیت واکسیناسیون، امنیت زیستی، تراکم و سابقهٔ مواجهه با عامل بیماری‌زا باید روشن باشد و علت بیماری یا تلفات، با نظر دامپزشک و در صورت نیاز با آزمایش مشخص شود. پژوهش ژنتیکی می‌تواند به شناسایی صفات مرتبط با تحمل تنش کمک کند، اما ارزش یک نشانگر ژنتیکی زمانی روشن می‌شود که با عملکرد واقعی تبار در شرایط پرورش سنجیده شده باشد.

اگر هدف، استفاده از این تبارها در تولید صنعتی است، تحمل تنش را کنار تولید، رشد، کیفیت تخم و سلامت گله بسنجید؛ برتری در یک صفت لزوماً به معنی مناسب‌بودن برای کل دوره نیست. پیش از انتخاب، تفاوت الزامات مدیریتی را نیز در مقالهٔ مقایسه پرورش مرغ بومی و صنعتی بررسی کنید.

تمرینات مدیریتی برای افزایش تحمل به تغییرات اقلیمی

در گله‌های بومی که در سالن پرورش می‌یابند، برنامه‌ی روزهای گرم را پیش از شروع گرما تنظیم کنید. زمان خوراک‌دهی، دسترسی به آب و وضعیت تهویه را با رفتار گله بسنجید؛ تجمع پرنده‌ها، له‌له زدن و افت مصرف دان نشانه‌هایی هستند که باید همان موقع بررسی شوند.

فن‌ها و مسیر ورود هوا را پیش از گرم شدن سالن بررسی کنید تا هوا در محل استقرار پرنده‌ها جریان داشته باشد، نه فقط نزدیک تجهیزات. بستر خیس را جمع کنید و نشتی آبخوری‌ها را برطرف کنید؛ بستر مرطوب، مدیریت هوای سالن را دشوارتر می‌کند. هنگام استفاده از پد خنک‌کننده نیز رطوبت سالن را زیر نظر بگیرید و تهویه را متوقف نکنید.

در گرما، آبخوری‌ها را از نظر جریان آب و دسترسی همه‌ی پرنده‌ها بررسی کنید. آب مانده در خطوطی که گرم شده‌اند را تخلیه کنید و مخزن و لوله‌ها را تا حد امکان از تابش مستقیم دور نگه دارید. آب باید تازه و خنک باشد، اما تأمین آب به‌تنهایی جای گردش هوا را نمی‌گیرد.

خوراک‌دهی را به ساعت‌های خنک‌تر روز منتقل کنید و پیش از هر تغییر، مطمئن شوید دانخوری برای همه‌ی گله در دسترس است. دان مانده را در دانخوری رها نکنید؛ تازگی دان و تغییر مصرف روزانه را پیگیری کنید. اگر مصرف دان افت کرده است، به‌جای افزودن خودسرانه‌ی مکمل، جیره را با مسئول تغذیه بازبینی کنید تا تغییر آن با نوع گله و شرایط پرورش هماهنگ باشد. تغییر زمان خوراک‌دهی را نیز تدریجی انجام دهید و واکنش گله را بررسی کنید.

تأثیر تغذیه بر مقاومت به تغییرات اقلیمی

جیره‌ی متعادل به مرغ‌های بومی پرورشی کمک می‌کند در دوره‌های گرما افت عملکرد کمتری داشته باشند. جیره باید نیاز گله به انرژی، پروتئین و مواد معدنی، از جمله سدیم، پتاسیم و کلر، را تأمین کند. با این حال، اثر جیره به مصرف واقعی دان بستگی دارد؛ اگر گله در گرما کمتر دان بخورد، دریافت مواد مغذی هم تغییر می‌کند.

تعادل آب و الکترولیت برای حفظ عملکرد گله در گرما مهم است، اما از بروز استرس گرمایی جلوگیری نمی‌کند و جای خنک‌سازی سالن، تهویه و دسترسی مداوم به آب را نمی‌گیرد. اگر مصرف آب یا دان تغییر کرد، ابتدا آبخوری‌ها، کیفیت آب، عملکرد فن‌ها و وضعیت گله را بررسی کنید. افزودن الکترولیت یا هر مکمل دیگری توصیه‌ی همگانی نیست؛ مسئول تغذیه و دامپزشک مسئول باید پس از بررسی جیره، مصرف آب و وضعیت گله درباره‌ی آن تصمیم بگیرند.

کیفیت پروتئین و تناسب انرژی جیره نیز باید با نیاز گله و شرایط سالن بررسی شود. جایگزین‌های گیاهی یا مواد خوراکی جدید ممکن است در تنظیم جیره به کار بیایند، اما اثر آن‌ها بر هزینه و عملکرد را نمی‌توان بدون بررسی ترکیب ماده‌ی خوراکی و جیره‌ی نهایی پیش‌بینی کرد. برای آشنایی با این گزینه‌ها، مقاله‌ی جایگزین‌های گیاهی و جایگزین‌های نوین در خوراک طیور را بخوانید.

در دوره‌های گرم، روند مصرف دان و آب را کنار وضعیت گله ثبت و بررسی کنید. آب تمیز و خنک باید پیوسته در دسترس باشد. اگر نشانه‌های تنش گرمایی ادامه داشت، تنظیم جیره را به‌تنهایی راه‌حل ندانید و هم‌زمان شرایط سالن و وضعیت سلامت گله را بررسی کنید.

نقش امنیت زیستی در مواجهه با تغییرات اقلیمی

گرما، سرمای ناگهانی و بارندگی شدید می‌توانند گله را تحت فشار بگذارند. برای کاهش این فشار، رفتار گله و وضعیت بستر را بیشتر زیر نظر بگیرید و تهویه، هیتر یا پد را با شرایط داخل سالن تنظیم کنید. کاهش استرس به حفظ وضعیت گله کمک می‌کند، اما جای امنیت زیستی را نمی‌گیرد: عوامل بیماری‌زا همچنان ممکن است با افراد، وسایل یا آب وارد سالن شوند.

در هوای متغیر، مسیر ورود افراد و وسایل را مشخص و ورود غیرضروری را محدود کنید. لباس و کفش مخصوص هر بخش را جدا نگه دارید و وسایل مشترک را پیش از انتقال به سالن دیگر تمیز و ضدعفونی کنید. پس از بارندگی، مسیر تردد و ورودی سالن را از نظر گل‌ولای و آب‌گرفتگی بررسی کنید تا آلودگی با کفش و چرخ وسایل به داخل منتقل نشود.

پاکیزگی سالن فقط به ضدعفونی محدود نیست. نشتی آبخوری‌ها را رفع کنید، بستر خیس را بردارید و وضعیت فن‌ها، پدها و مسیر ورود هوا را بررسی کنید. رطوبت و آلودگیِ باقی‌مانده در سالن، هم کنترل بستر را دشوار می‌کند و هم اجرای نظافت و ضدعفونی را. تجهیزات را ابتدا از آلودگی قابل‌دیدن پاک کنید و سپس طبق دستور محصولِ مورد استفاده ضدعفونی کنید.

اگر هم‌زمان با تغییر هوا، تلفات یا نشانه‌های بیماری در گله بیشتر شد، آن را صرفاً به تنش دمایی نسبت ندهید. رفت‌وآمد بین سالن‌ها را محدود کنید و برای بررسی علت با دامپزشک مسئول هماهنگ شوید؛ تشخیص آزمایشگاهی پیش از تصمیم درمانی توصیه می‌شود. برای آشنایی با جنبه‌ای متفاوت از توان گله در مواجهه با فشارهای محیطی، مقالهٔ تأثیر ژنتیک بر طول عمر جوجه‌ها را بخوانید.

? مقاله‌های مرتبط

معرفی کامل نژاد راس ۳۰۸ و ویژگی‌های اقتصادی آن

نکات کلیدی در پرورش طیور

نمایشگاه بین المللی دام و طیور تهران ۱۴۰۴: ۱۰ دلیل که هر مرغداری نباید آن را از دست بدهد