خوراک دام بزرگ عمدتا شامل انواع علوفه، دانه های غلات و سایر نهاده های دامی میشود. مطمئنا گاو و گوسفند و سایر دامهای پرورشی بدون مصرف خوراک تغذیهای مناسب، بازدهی قابل قبولی را ارائه نخواهند داد. دام پرورشی برای رشد و تامین انرژی روزانه خود، نیاز به خوراک دارای خواص مغذی بالا دارند. از این رو کشاورزان و دامداران همواره تلاش میکنند بهترین خوراک مصرفی را برای دام سنگین و سبک پرورشی خود تهیه میکنند.
اگر شما هم در شرف ورود به شغل دامداری هستید، باید اطلاعات جامعی در این زمینه کسب کنید. برای اطلاع از انواع خوراک دام بزرگ و کوچک و افزودنیهای آنها، در این مقاله از سایت دام فارم همراه ما باشید.
انواع خوراک دام سنگین و سبک
در حالت کلی دام های پرورشی برای رشد و تکامل نیاز به مصرف خوراک سنگین و حاوی خواص مغذی دارند. بهترین انواع خوراک دام به شرح زیر طبقهبندی میشود:
- کنسانترههای با ارزشی از جمله:
- چربی
- غلات و محصولات جانبی آنها (ذرت، جو، گندم)
- کنجالههای روغنی با پروتئین بالا (سویا، کلزا)
- پنبه دانه
- بادام زمینی
- فرآوردههای فرعی حاصل از فرآوری چغندر قند، نیشکر، حیوانات و ماهی
- انواع علوفه زراعی شامل:
- علفهای مرتعی
- سیلاژ یا علوفه انبارشده
- ساقه ذرت
- یونجه
- کاه
در ادامه مقاله، به شرح کلی هریک از انواع علوفه و خوراک دام سنگین و سبک میپردازیم:
خوراک کنسانترهای
غلات و فرآوردههای جانبی آنها
از قدیم الایام دامداران از خوراکی مانند گندم، ذرت، جو، چاودار و سورگوم (ذرت خوشهای) برای تغذیه دام بزرگ و کوچک خود استفاده میکنند. این دانه های مغذی به صورت کامل یا آسیابشده، بهتنهایی یا با ترکیب انواع خوراک دیگر برای تغذیه دام به کار گرفتـه میشوند. البته در کنار اینها، دام ها نیاز به منابع غذایی دارای پروتئین بالا یا سایر محصولات جانبی، مواد معدنی و ویتامینها نیز دارند.
خوشبختانه تولید غلات در تمامی شرایط دمایی و فصول مختلف سال امکانپذیر است. از این رو همواره مقدار کافی از غلات در انبارهای کشاورزی بهعنوان ذخیره وجود دارد.
دانه های روغنی حاوی پروتئین بالا
دانه های روغنی و گیاهی اغلب برای مصارف غذایی انسان تولید میشوند. با این حال دانه های روغنی به علت دارا بودن میزان پروتئین بالا، به عنوان خوراک دام نیز به بازار عرضه میشوند.
مهمترین دانه های روغنی حاوی پروتئین بالا مواردی از قبیل زیر هستند:
- سویا
- بادام زمینی
- بذر کتان (بزرک)
- کلزا
- پنبه دانه
- نارگیل
- روغن نخل
- تخمه آفتابگردان
عموما پس از استخراج روغن این دانهها حدود ۵ تا کمتر از ۱ درصد چربی و ۲۰ تا ۵۰ درصد پروتئین آن باقی میماند. لذا مصرف آنها برای نشخوارکنندگانی که به پروتئین یا نیتروژن نیاز دارند، ضروری است. این خوراک پر پروتئین مکمل علوفههای ارزان قیمت، دانههای غلات و سایر خوراک کم پروتئین هستند. آنها پروتئین و اسیدهای آمینه مورد نیاز برای رشد یا تولید کارآمد دام را فراهم میکنند.
محصولات فرعی حاصل از فرآوری چغندر قند و نیشکر
از تمامی فرآورده های چغندر شامل سر چغندر، تفاله چغندر خشک و ملاس چغندر در مزرعه، سیلو یا کارخانههای قند استفاده میشود. ملاس نیشکر نیز باقیمانده حاصل از تولید شکر نیشکر است. همه اینها منابع با کیفیتی از کربوهیدرات هستند که برای خوراک دام استفاده میشوند. ملاس مرکبات و خمیر خشک مرکبات هم با هزینه کم در دسترس هستند. به همین جهت آنها نیز به عنوان خوراک دام باکیفیت استفاده میشود.
سایر خوراک فرعی
مقادیر زیادی از خوراک دام و سنگین و سبک ، محصولات جانبی هستند که از بقایای فرآوری غلات برای مصرف انسان به دست میآیند. بزرگترین گروه از خوراک فرعی حاصل از آسیاب گندم و شامل موارد زیر است:
- سبوس گندم
- دانههای میانی گندم
- کنجاله
- جوانه گندم
- خوراک آسیاب گندم
در برخی از مناطق، ضایعات نانوایی نیز آسیاب شده و بهعنوان خوراک مکمل دام استفاده میشوند. نان بیات و باقیمانده آن، رولها و محصولات قنادی جز این ضایعات هستند. سبوس برنج و پوسته برنج نیز از آسیاب برنج حاصل و برای خوراک دام مورد استفاده قرار میگیرند.
خوراک گلوتن ذرت، کنجاله گلوتن ذرت همچنین به عنوان محصولات جانبی از تولید نشاسته برای مصارف صنعتی و غذایی تولید میشوند. علاوه بر این در برخی از کشورها، از بقایای خشکشده صنایع تخمیر آبجو و الکلهای مقطر نیز برای خوراک دام استفاده میشود. غلات آبجو، مواد محلول کارخانههای تقطیر ذرت و مخمر آبجو از جمله این موارد هستند.
لازم به ذکر است که در برخی از گاوداریها و دامداریها از محصولات فرعی حاصل از صنایع لبنی نیز برای خوراک دام استفاده میشود. شیر خشک فاقد چربی، آب پنیر خشک و دوغ خشک از جمله این محصولات هستند. ضایعات کارخانههای کنسرو آناناس شامل سبوس یا تفاله آناناس و برگهای این گیاه نیز بعضا برای تغذیه دام مورد استفاده قرار میگیرند.
محصولات جانبی کشتارگاهها و کارخانههای بستهبندی گوشت و ماهی از دیگر محصولات فرعی هستند که برای خوراک دام بهرهگیری میشوند. موارد زیر از نمونههای این نوع خوراک است:
- خوراکی مانند گوشت و آرد استخوان
- بقایای حیوان پس از تبدیل چربی در کشتارگاه
- ضایعات گوشت
- فضولات طیور
- پودر پر
- پودر ماهی
محصولات جانبی فوق معمولاً حاوی ۵۰% یا بیشتر پروتئین با کیفیت بالا و عناصر معدنی کلسیم و فسفر هستند. لذا مصرف آنها موجب افزایش وزن و رشد سریعتر دام پرورشی شده و سوددهی بیشتری را در پی خواهد داشت.
انواع خوراک دام سنگین
انواع علوفه مرتعی
علفها و حبوبات مرتعی بومی جزء مهمترین منابع تغذیهای نشخوارکنندگانی مانند گاو، اسب، گوسفند و بز هستند. در طول فصل رشد، تهیه این خوراک با هزینه کمتر و بدون نیاز به پردازش و حمل و نقل انجام میشود. بنابراین اکثر دامداران آنها را در برنامه غذایی روزمره دام های خود قرار میدهند.
یونجه
یونجه یکی از انواع علوفههای رایج در میان خوراک دام است که در مرحله رشد حداکثری خود برداشت و برای خوراک دام استفاده میشود. در این مرحله بازده پروتئین قابل هضم و کربوهیدراتها موجود در آن، به میزان حداکثر میرسد. علفهای خشکی مانند یونجه و شبدر دارای پروتئین بالایی هستند، در حالیکه علفهای تیموتی و سودانی پروتئین کمتری دارند.
در اغلب موارد کشاورزان و دامداران یونجه و علوفه خشک را پس از اتمام علوفه مرتعی برای تغذیه حیوانات استفاده میکنند.
انواع سیلاژ و علوفه انبار شده
سیلاژ به معنی بستهبندی گیاهان نابالغ در ظرف دربسته و تخمیر آنها برای تولید اسیدهای لاکتیک است. ذخیره سازی علوفه موجب حفظ رطوبت آنها شده و آنها را ۵۰ تا ۷۰ درصد تازه نگه میدارد. رطوبت بیش از حد باعث از بین رفتـن مواد مغذی در اثر نشت و تولید سیلاژ میشود. علوفه سیلاژ را میتوان به مدت طولانیتر و اتلاف مواد مغذی کمتر نسبت به یونجه خشک نگهداری کرد.
محصولات ریشهای
محصولات ریشه ای به دلایل اقتصادی، کمتر از گذشته به عنوان خوراک دام استفاده میشوند. چغندر،کلم، شلغم و بعضا سیب زمینی بهعنوان خوراک دام استفاده میشود. در مقایسه با سایر خوراکها، محصولات ریشهای از نظر محتوای ماده خشک و پروتئین کم هستند. اما انرژی بیشتری به حیوانات میدهند.
مطلب نهایی در مورد خوراک دام سنگین
خوراک دام سنگین و سبک از انواع علوفه و دانههای روغنی بسیار متعددی تشکیل میشوند. هر یک از خوراک دارای خواص تغذیهای متفاوتی هستند. برخی از انواع خوراک با افزودنی های مجاز ترکیب شده و برای دام مورد استفاده قرار میگیرد. بهترین نوع خوراک علوفه های مرتعی تازه، غلات و دانه های روغنی هستند. آنها با دارا بودن میزان پروتئین بالا، خواص ارزشمندی برای رشد و پرورش دام دارند. از این رو اکثر دامداران و کشاورزان آنها را بهعنوان اصلیترین خوراک تغذیهای دام های خود به کار میبرند.
منبع: www.fao.org
