شیر گاو یکی از منابع غذایی ارزشمند است که به موجب پروتئین موجود در خود، فواید بیشماری را به ارمغان میآورد. بهطوریکه پزشکان نیز توصیه میکنند پس از یک بازه سنی مشخص، شروع به دادن شیر گاو به کوکان نمایید. البته در برخی از موارد، مصرف بیش از حد شیر گاو معایب چشمگیری نیز به همراه دارد. در کشورهای مختلف هر کیلو شیر گاو با قیمت مختلفی به بازار عرضه میشود. تعیین قیمت شیر گاو به عوامل بسیار زیادی بستگی دارد و فقط توسط گاوداریها انجام نمیپذیرد.
با مطالعه این مقاله از مجله دام فارم از فواید، معایب و میزان پروتئین و سایر املاح موجود در شیر گاو مطلع خواهید شد:
شیر گاو و اهمیت آن در رژیم غذایی
شیر گاو در سراسر جهان بهعنوان مهمترین محصول لبنی دارای فواید سلامتی بسیار شناخته میشود. این محصول لبنی پرخاصیت مدتهاست که بخش جداییناپذیری از رژیم غذایی روزانه افراد به شمار میرود. بهطوریکه والدین از چند ماهگی شروع به دادن شیر گاو به کودکان خود میکنند. البته بزرگسالان و بهویژه کهنسالان نیز نیاز مبرمی به مصرف شیر در رژیم غذایی روزانه خود دارند.
شیـر گاو با تامین بخش عمدهای از نیازهای تغذیهای بدن کمک بسزایی در رشد و استحکام استخوانها دارد. بهطوریکه با پرداخت قیمت بسیار ناچیزی برای هر کیلو شیر گاو، از ویتامینها و املاح معدنی ارزشمندی از قبیل زیر برخوردار خواهید شد:
- آهن
- سلنیوم
- ویتامین B6
- ویتامین E
- ویتامین K
- نیاسین
- تیامین
- ریبوفلاوین
البته توجه داشتـه باشید که محتوای چربی موجود در هر نوع از شیری متفاوت است. شیر کامل حاوی چربی بیشتری نسبت به انواع دیگر است. میانگین میزان چربی اشباعشده و نشـده موجود در شیر به مقدار زیر است:
- چربیهای اشباع شده: ۴.۵ گرم
- چربیهای غیر اشباع: ۱.۹ گرم
- کلسترول: ۲۴ میلیگرم
فواید ارزشمند شیر گاو برای سلامتی
همانطور که میدانید شیـر گاو از فواید بسیار زیادی برخوردار است و در مقایسه با سایر لبنیات اهمیت بیشتری نیز دارد. از مهمترین فواید شیر میتوان به مواردی از قبیل زیر اشاره کرد.
- مصرف شیر گاو به کاهش فشار خون کمک میکند.
شیر گاو یک منبع غنی از پروتئین و کلسیم و مواد مغذی شامل ویتامین B12 و ید است. همچنین منیزیم موجود در آن برای رشد استخوان و عملکرد ماهیچهها ضروری است.
- برای رشد استخوان سالم در تمام سنین مفید است.
مطالعات نشان میدهند که کودکان بین یک تا سه سال برای رشد استخوانهای سالم، باید روزانه ۳۵۰ میلیگرم کلسیم مصرف کنند. البته کلسیم در دوران نوجوانی نیز برای رشد استحکام استخوانها ضروری است. ناگفته نماند که زنان پس از یائسگی میزان زیادی از استروژن خود را از دست میدهند، لذا از مصرف شیر نباید غافل باشند. - حاوی پروتئین با کیفیت و واقعی است.
کودکان و افراد مسن، نیاز مطلق به تامین پروتئین با کیفیت برای رشد استخوانهای خود دارند. به همین جهت باید، مصرف شیـر گاو را در رژیم غذایی روزانه خود قرار دهند.
- به جلوگیری از افزایش وزن کمک میکند.
اکثر عموم به غلط تصور میکنند که شیر گاو یک نوشیدنی چرب بیاسانس است. در واقع، شیر حاوی اجزای مختلفی است که به کاهش وزن و جلوگیری از اضافهوزن کمک میکند. به دلیل اینکه محتوای پروتئین بالا به شما کمک میکند تا مدت طولانیتری احساس سیری کنید. در نتیجه از پرخوری نیز اجتناب خواهید کرد.
شواهد حاکی از آن است افرادی که کلسیم بیشتری دریافت میکنند، کمتر در معرض خطر اضافه وزن یا چاقی هستند. به علت اینکه سطوح بالای کلسیم رژیم غذایی، باعث تجزیه چربی و مهار جذب آن در بدن میشود.
- موجب افزایش سلامت قلب میشود.
انجمن قلب آمریکا بر این باور است که مصرف بیشتر پتاسیم و دریافت کمتر سدیم موجب کاهش خطر بیماریهای قلبی عروقی میشود. حدود ۲۵% از زنانی که بیشترین پتاسیم را مصرف کردهاند، ۲۱% کمتر در معرض خطر سکته مغزی و ۲۷% کمتر در معرض خطر سکته ایسکمیک قرار دارند. برای بهرهمندی از نتایج بهتر، میتوانید شیر گاو فاقد چربی یا کمچرب را انتخاب کنید.
- سبب رفع مشکلات التهابی میشود.
پروتئین حیوانی، اسیدهای چرب امگا ۳ و ترکیبات آنتی اکسیدانی موجود در شیر گاو، آن را به یک ماده ضد التهابی قوی تبدیل میکند. به طوریکه مصرف مداوم شیر به هضم وعدههای غذایی سنگین کمک میکند. - سیستم ایمنی بدن را تقویت میکند.
شیر گاو علاوه بر کلسیم و پروتئین، حاوی ریزمغذیهای عالی از جمله ترکیبات آنتیاکسیدانی مانند ویتامین E، سلنیوم و روی است. تحقیقات نشان میدهند که مصرف شیر گاو طبیعی تغذیهشده با علف بیشتر موجب افزایش ایمنی و محافظت در برابر بیماریها میشود. همچنین میتواند ظاهر و جوانی پوست شما را نیز بهبود بخشد.
معایب شیر گاو
اگرچه مصرف شیر گاو فواید زیادی را برای سلامتی ارائه میبخشد، اما معایبی نیز دارد که برخی از افراد را از نوشـیدن آن منع میکند. اصلیترین معایب شیر گاو که تاکنون شناختـه شـده است، مواردی از قبیل زیر است:
آکنه
مطالعات نشان میدهند که مصرف مقادیر زیاد شیر کمچرب یا فاقد چربی منجر به بروز آکنه در نوجوانان میشود. البته در برخی از موارد مصرف لبنیات باعث آکنه در بزرگسالان نیز میشود. علت اصل این امر، تأثیر شیر بر برخی هورمونها، از جمله انسولین و فاکتور رشد شبه انسولین 1 (IGF-1) است.
سایر بیماریهای پوستی
بررسیهای انجام شده نشان میدهند که مصرف غذاهایی مانند شیـر گاو در مواردی موجب بدتر شدن اگزما میشود. لبنیات همچنین جزء مواد غذایی محرک برای برخی از بزرگسالان مبتلا به روزاسه محسوب میشوند.
آلرژی
کارشناسان تخمین میزنند که حدود ۵% از کودکان به شیـر گاو حساسیت دارند و از دادن بیرویه شیر به آنها باید خودداری شود. در برخی از موارد، مصرف شیر گاو سبب ایجاد واکنشهای پوستی مانند اگزما و علائم روده مانند زیر میشود:
- قولنج
- یبوست
- اسهال
شکستگی استخوان
نوشیدن سه لیوان شیر یا بیشتر از آن در روز احتمال خطر شکستگی استخوان در زنان را افزایش میدهد. منابع تحقیقاتی دریافتهاند که این احتمالا به دلیل وجود قندی به نام دی گالاکتوز در شیر است.
مطالعه دیگری نیز نشان داد که آمار شکستگی و پوکی استخوان کهنسالان در مناطقی که لبنیات، پروتئین حیوانی و کلسیم بیشتری مصرف میکنند، بالاتر است.
انواع سرطانها
کلسیم اضافی شیر و سایر غذاها ممکن است خطر ابتلا به سرطان پروستات هم را افزایش دهد. علاوه بر این قندهای موجود در شیر نیز بعضا منجر به افزایش خطر ابتلا به سرطان تخمدان میشود.
عدم تحمل لاکتوز
شیـر گاو نسبت به شیر سایر حیوانات دارای لاکتوز بیشتری است. بررسیها نشان میدهند که حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد از جمعیت جهان به سندرم عدم تحمل لاکتوز مبتلا هستند. با این وجود اکثر افراد مبتلا به این بیماری میتوانند با خیال راحت، مقادیر کمی از لبنیات را در رژیم غذایی خود بگنجانند.
علاوه بر موارد فوق، شیر گاو معایب دیگری نیز دارد که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- آنافیلاکسی
- خس خس سینه
- مشکل در تنفس
- مدفوع خونی
مزایا و معایب دادن شیر گاو به کودکان
کودکان در حال رشد، برای ساختـن استخوانهای قوی، نیاز به ویتامین D و کلسیم زیادی دارد. والدین میتوانند از 12 ماهگی به بعد شروع به دادن شیر گاو به کودکان خود کنند. توجه داشتـه باشید که قبل از 12 ماهگی شیر گاو منجر به افزایش خطر خونریزی روده در آنها میشود. همچنین دارای پروتئین و مواد معدنی بسیار زیادی است که کلیههای کودک شما نمیتوانند آنها را کنترل کند.
شیر گاو پاستوریزه کامل و نوشیدنیهای حاوی سویا که نماد هشدار غنی شده با ویتامین D را دارند، منابع خوبی از ویتامین د و کلسیم هستند. البته این نوع از شیرها اغلب دارای قندهای افزودنی نیز هستند. بنابراین از دادن شیر گاو حاوی مواد افزودنی به کودکان جلوگیری کنید.
جمعبندی
شیر گاو حاوی تمام مواد مغذی مورد نیاز برای سلامتی است. مطالعات بسیاری در راستای آگاهی از فواید شیر گاو انجام شده و تمامی موارد فوق از لحاظ علمی ثابت شدهاند. از معایب عمده شیر گاو نیز میتوان حساسیت یا عدم تحمل لاکتوز را نام برد. لذا قبل از شروع به مصرف شیر در رژیم غذایی خود با پزشک عمومی مشورت نمایید.
برای خرید هر کیلو شیر گاو، قیمت محدودی در نظر گرفتـه شده است تا همه افراد بتوانند بهراحتی آن را تهیه نمایند. با این وجود قیمت شیر گاو کمچرب، پرچرب و فاقد چربی متفاوت است و قبل از خرید باید به نوع شیری که میخرید توجه نمایید.
منبع: www.sciencedirect.com
