سازگاری مرغ با پرورش آزاد؛ مزایا و چالش‌ها

مزایای استفاده از سیستم پرورش آزاد در مرغداری گوشتی

پرورش آزاد به مرغ‌ها فرصت حرکت و جست‌وجوی غذا در فضای باز می‌دهد. این دسترسی می‌تواند رفتارهای طبیعی گله را بیشتر بروز دهد، اما به‌تنهایی نشانه‌ی کاهش استرس نیست. کنترل بیماری و خطرهای محیطی هم بخشی از مدیریت این سیستم است.

مرغ‌ها در فضای باز می‌توانند راه بروند، زمین را نوک بزنند و محل استراحت خود را انتخاب کنند. برای اینکه این فرصت به بهبود رفاه گله کمک کند، فضای باز باید سایه، آب در دسترس و مسیر رفت‌وآمد قابل‌استفاده داشته باشد. در هوای گرم، وضعیت گله را در سایه و اطراف آبخوری‌ها بررسی کنید؛ اگر مرغ‌ها از فضای باز استفاده نمی‌کنند، پیش از نسبت‌دادن آن به رفتار گله، شرایط محیط را چک کنید.

تحرک بیشتر و استفاده از فضای باز ممکن است مصرف دان را تغییر دهد، اما خوراک پیدا‌شده در محوطه جای جیره‌ی کامل را نمی‌گیرد. جیره را متناسب با سن و سویه، طبق راهنمای تغذیه‌ی همان سویه و با نظر متخصص تغذیه انتخاب کنید. سپس مصرف دان و آب، وزن‌گیری و یکنواختی گله را پایش کنید؛ اگر روند آن‌ها تغییر کرد، جیره و شرایط دسترسی به دانخوری را با هم بررسی کنید.

مکمل ویتامینی را برای «افزایش مقاومت» به‌صورت پیش‌فرض به آب اضافه نکنید. ابتدا ترکیب دان و کیفیت آب را بررسی کنید؛ انتخاب مکمل باید به کمبود مشخص یا شرایطی مثل تنش گرمایی متکی باشد و با نظر دامپزشک مسئول یا متخصص تغذیه انجام شود. اگر گله بی‌حال است یا مصرف آب و دان افت کرده، مکمل جای بررسی علت و تشخیص را نمی‌گیرد.

دسترسی به فضای باز ممکن است برای بخشی از خریداران مزیت باشد، اما افزایش تقاضا یا قیمت فروش را نباید قطعی فرض کرد. پیش از تغییر سیستم، شرایط خریدار برای نوع محصول و شیوه‌ی پرورش را روشن کنید و هزینه‌های محوطه، حفاظت از گله و مدیریت بیماری را در تصمیم خود بیاورید.

برای آشنایی با یک موضوع مرتبط با محیط نگهداری گله، مقاله‌ی موسیقی، راهی نوین برای آرامش مرغ‌ها را بخوانید.

معایب و چالش‌های سیستم پرورش آزاد برای مرغ گوشتی

یکی از چالش‌های اصلی در پرورش آزاد، کنترل بیماری‌هاست. در این سیستم، مرغ‌ها در معرض عوامل بیماری‌زای محیطی از طریق پرندگان وحشی، جوندگان و خاک آلوده قرار می‌گیرند و مدیریت امنیت زیستی دشوارتر می‌شود. برای کاهش خطر، برنامه‌ی واکسیناسیون را با نظر دامپزشک مسئول تنظیم کنید، گله را روزانه پایش کنید و تلفات را سریع و به‌صورت ایمن جمع‌آوری کنید.

برای تناوب مرتع‌دهی، محوطه‌ی بیرونی را با حصار به بخش‌های جدا تقسیم کنید و دسترسی گله را به بخش فعال محدود نگه دارید. وقتی اطراف آبخوری و دانخوری گل‌آلود شد یا پوشش زمین آسیب دید، محل استقرار آن‌ها را جابه‌جا کنید و بخش درگیر را از دسترس خارج کنید تا زمین خشک شود و پوشش آن بهبود یابد. اجازه ندهید آبِ بخش آلوده به بخش بعدی راه پیدا کند. زمان استراحت ثابتی برای همه‌ی محوطه‌ها نمی‌توان تعیین کرد؛ خشک‌شدن زمین هم به‌تنهایی به معنی حذف عوامل بیماری‌زا نیست. مسیر ورود کارکنان و وسایل را مشخص نگه دارید و پاک‌سازی تجهیزات را با جابه‌جایی گله بین بخش‌ها ادامه دهید.

علاوه بر این، هزینه‌های نگهداری و مدیریت در سیستم پرورش آزاد بیشتر است. نیاز به فضای بیشتر، امکانات حفاظتی و تأمین دان باکیفیت معمولاً هزینه‌بر است. همچنین، نظارت بر گله و رسیدگی به محوطه‌ی بیرونی به نیروی کار بیشتری نیاز دارد.

مخاطرات محیطی نیز از چالش‌های جدی این سیستم است. حمله‌ی حیوانات و شرایط جوی نامناسب، مانند باران شدید یا گرمای زیاد، می‌تواند بر سلامت و عملکرد گله اثر بگذارد. حصار سالم، سرپناه مناسب و بررسی روزانه‌ی نقاط آسیب‌پذیر محوطه، بخشی از مدیریت این خطرهاست.

تغییر محیط و مواجهه با شرایط جدید نیز می‌تواند به گله استرس وارد کند و بر سلامت و عملکرد آن اثر بگذارد. درباره‌ی نشانه‌ها و راه‌های کاهش این فشار، مطلب استرس جوجه‌ها هنگام تغییر محیط و روش‌های پیشگیری را بخوانید.

مقایسه‌ی سیستم پرورش آزاد با پرورش مرسوم در سالن‌های بسته

در پرورش آزاد، مرغ‌ها با محیط بیرونی و محرک‌های طبیعی بیشتری مانند نور خورشید، باد و خاک در تماس هستند. این شرایط به آن‌ها امکان می‌دهد رفتارهای طبیعی مانند کاوش، نوک‌زنی و حمام خاک را بروز دهند. در مقابل، سالن‌های بسته به کنترل دقیق دما، رطوبت، تهویه و نور نیاز دارند تا نیازهای فیزیولوژیکی گله در تمام مراحل رشد تأمین شود. برای آشنایی بیشتر با این موضوع، مقاله نیاز جوجه‌های گوشتی به نور را مطالعه کنید.

هزینه‌های اقتصادی دو سیستم متفاوت است. پرورش آزاد به زمین بیشتر، حصارکشی و مدیریت رفت‌وآمد گله نیاز دارد؛ فروش محصول آن با قیمت بالاتر را نباید بدون قرارداد یا بررسی بازار هدف فرض کرد. در سالن‌های بسته، سرمایه‌گذاری برای تجهیزات کنترل اقلیم و تهویه و هزینه‌ی جاری انرژی باید در محاسبه بیاید. این سیستم امکان کنترل بیشتر مصرف دان و شرایط رشد را می‌دهد، اما ضریب تبدیل بهتر فقط با عملکرد واقعی گله قابل تأیید است.

برای مقایسه، هزینه و بازده را به ازای محصول قابل فروش حساب کنید، نه فقط به ازای تعداد پرنده‌ی ورودی. در گله‌ی گوشتی، مصرف دان، تلفات، وزن فروش و هزینه‌ی انرژی و نیروی کار را کنار هم بگذارید. در گله‌ی تخمگذار، تعداد تخم‌مرغ قابل فروش، شکستگی و آلودگی پوسته را هم بسنجید. در پرورش آزاد، هزینه‌ی زمین و حصار، وضعیت محوطه در فصل‌های بارانی و توان کنترل تماس با پرندگان وحشی نیز بخشی از همین محاسبه است.

اگر محوطه‌ی قابل مدیریت، برنامه‌ی امنیت زیستی برای دسترسی به فضای باز و خریدار مشخص برای محصول دارید، پرورش آزاد را با برآورد هزینه و عملکرد همان مزرعه بررسی کنید. اگر زمین محدود است یا کنترل تماس گله با محیط بیرون دشوار است، سالن بسته گزینه‌ی قابل‌اتکاتری برای بررسی است؛ البته به شرط آنکه برق پشتیبان و ظرفیت نگهداری فن و هیتر را داشته باشید. برچسب «ارگانیک» هم نتیجه‌ی خودکار پرورش آزاد نیست و به رعایت الزامات مربوط به آن بستگی دارد.

تاثیر سیستم پرورش آزاد بر کیفیت گوشت و ضریب تبدیل غذایی

تحرک بیشتر و دسترسی به فضای باز ممکن است بافت و طعم گوشت را تغییر دهد، اما بهبود کیفیت قطعی نیست؛ سویه، سن کشتار و جیره هم بر نتیجه اثر دارند. از طرف دیگر، فعالیت بیشتر و شرایط متغیر محیط می‌تواند مصرف انرژی را بالا ببرد. اگر این مصرف با رشد متناسب همراه نباشد، ضریب تبدیل غذایی افزایش می‌یابد؛ یعنی برای تولید هر مقدار گوشت، دان بیشتری مصرف می‌شود.

برای انتخاب دان، ابتدا برنامه‌ی تغذیه را با متخصص تغذیه و بر اساس سویه، سن گله، وزن هدف و شرایط دسترسی به فضای باز تنظیم کنید. بالاتر بردن انرژی جیره به‌تنهایی راه‌حل نیست؛ انرژی باید با پروتئین و اسیدهای آمینه متعادل باشد. هنگام خرید، مشخصات مکتوب هر دانِ مرحله‌ای، از جمله ترکیب تغذیه‌ای، تاریخ تولید و شرایط نگهداری را از تأمین‌کننده بگیرید و با برنامه‌ی جیره تطبیق دهید.

موقع تحویل، سلامت ظاهری کیسه‌ها یا محموله، یکنواختی دان و نشانه‌های رطوبت، کپک‌زدگی یا بوی غیرعادی را بررسی کنید. دان مشکوک را وارد مصرف نکنید و برای ارزیابی آن با مسئول فنی یا آزمایشگاه هماهنگ شوید. در طول دوره نیز مصرف دان و افزایش وزن را ثبت کنید تا روشن شود تغییر جیره واقعاً به ضریب تبدیل کمک کرده است یا فقط هزینه‌ی خوراک را بالا برده است.

از جنبه‌ی اقتصادی، بازار ممکن است برای گوشت تولیدشده در سیستم آزاد قیمت بهتری بپردازد، اما نباید این اختلاف احتمالی را درآمد قطعی حساب کرد. پیش از تغییر سیستم، هزینه‌ی دان، عملکرد گله و شرایط فروش محصول را کنار هم بررسی کنید. قیمت فروش بالاتر فقط وقتی مزیت اقتصادی دارد که هزینه‌های اضافه‌ی تولید را پوشش دهد.

کیفیت جوجه‌ی ورودی نیز بر نتیجه اثر می‌گذارد. پیش از شروع دوره، سلامت جوجه‌ها را هنگام تحویل بررسی کنید؛ نشانه‌های قابل بررسی در مقاله‌ی جوجه یک روزه سالم و با کیفیت را هنگام تحویل چطور تشخیص دهیم؟ آمده است.

مدیریت بهینه در سیستم پرورش آزاد

در سیستم آزاد، امنیت زیستی باید از مرز محوطه شروع شود. فنس را از نظر آسیب و مسیرهای ورود حیوانات بررسی کنید و خوراک و آب را طوری قرار دهید که پرندگان وحشی به آن‌ها دسترسی نداشته باشند. ورود افراد و تجهیزات به محوطه را هم کنترل کنید؛ فنس به‌تنهایی جلوی انتقال آلودگی را نمی‌گیرد.

دوربین و حسگر محیطی می‌توانند پایش محوطه و سالن را آسان‌تر کنند، اما جای بازدید گله را نمی‌گیرند. تغییر در پراکندگی مرغ‌ها، رفت‌وآمد به آبخوری و رفتار آن‌ها هنگام خروج از سالن را در بازدیدهای روزانه بررسی کنید. اگر رفتار گله تغییر کرد، ابتدا وضعیت آب، دان، تهویه و محوطه را چک کنید و یافته‌ها را با دامپزشک مسئول در میان بگذارید. برای آشنایی با یکی از راهکارهای موجود نیز می‌توانید مطلب استفاده از مشاور هوشمند گله‌بان در مرغداری را بخوانید.

برای کنترل هزینه، مصرف دان و آب را در کنار وضعیت گله پیگیری کنید. نشتی آبخوری یا دسترسی پرندگان وحشی به دان، هزینه را بالا می‌برد و بررسی عملکرد را دشوار می‌کند. پیش از هر تغییر در برنامه‌ی تغذیه، مشخص کنید افت عملکرد از جیره است یا از دسترسی نامنظم به آب و دان. برای سامان‌دهی اطلاعات فارم‌ها، سالن‌ها و گله‌ها می‌توانید از گله‌بان استفاده کنید؛ ابزارهای داخل گله‌بان به ثبت‌نام نیاز دارند و سه ماه اول رایگان‌اند.

هنگام انتخاب جوجه، تناسب سویه با شرایط پرورش آزاد و هدف تولید را با تأمین‌کننده بررسی کنید. پیش از باز کردن مسیر خروج به محوطه، آمادگی جوجه‌ها، مناسب‌بودن هوا، وجود سرپناه و امکان بازگشت آسان به سالن را بررسی کنید. در سرما، بارندگی یا وقتی گله نشانه‌های ناراحتی دارد، دسترسی به محوطه را محدود کنید. پس از شروع دسترسی نیز سلامت گله را در سالن و محوطه پایش کنید؛ نشانه‌های بیماری را صرفاً به حضور در فضای باز نسبت ندهید. تشخیص آزمایشگاهی پیش از تصمیم درمانی توصیه می‌شود و تجویز درمان با دامپزشک مسئول است.

? مقاله‌های مرتبط

۸ دلیل اصلی خودخوری یا کانیبالیسم در جوجه‌های گوشتی

تعیین جنسیت جوجه های یک روزه | نحوه تشخیص دقیق مرغ یا خروس بودن جوجه

آیا نان انتخاب درستی برای تغذیه مرغ‌های خانگی است؟