تهویه سالن جوجه یک روزه گوشتی در رطوبت بالا ، تلفات را بالا می‌برد

رطوبت هوا که بالا می‌رود، خیلی از مرغدارها فکر می‌کنند باید تهویه را کم کنند تا جوجه‌ها سرد نشوند. دقیقاً برعکس عمل می‌کنند. همین اشتباه ساده، بستر را خیس می‌کند، آمونیاک را بالا می‌برد و تلفات هفته اول را حسابی افزایش می‌دهد.

جوجه یک‌روزه گوشتی هنوز سیستم تنظیم دمای بدنش کامل نیست. وقتی رطوبت نسبی سالن از ۷۰ درصد بالاتر برود، دو اتفاق همزمان رخ می‌دهد: بستر زودتر خیس می‌شود و توانایی جوجه برای دفع گرما از طریق تنفس کم می‌شود. نتیجه؟ استرس حرارتی + آسیب تنفسی. این ترکیب در خیلی از سالن‌ها عامل اصلی تلفات هفته اول است، هرچند روی کاغذ به «ضعف جوجه» یا «سرما» نسبت داده می‌شود.

چرا رطوبت بالا این‌قدر خطرناک است؟

در سه روز اول، رطوبت نسبی ایده‌آل بین ۶۰ تا ۷۰ درصد است. بعد از آن باید زیر ۷۰ درصد نگه داشته شود و بهتر است بین ۵۰ تا ۶۵ درصد بماند. وقتی رطوبت از این محدوده بالاتر می‌رود، آب اضافی بستر سریع جمع می‌شود. تحقیقات نشان داده افزایش رطوبت بستر از ۲۰ به ۲۵ درصد، تولید آمونیاک را حدود ۴۰ درصد بالا می‌برد. اگر به ۳۰ درصد برسد، این افزایش به ۸۰ درصد هم می‌رسد.

آمونیاک بالای ۲۰ تا ۲۵ پی‌پی‌ام به مخاط تنفسی آسیب می‌زند. جوجه‌ها شروع به نفس‌نفس زدن می‌کنند، مصرف دان کم می‌شود و حساسیت به بیماری‌های تنفسی بالا می‌رود. بستر خیس هم زمینه رشد باکتری و قارچ را فراهم می‌کند و احتمال کوکسیدیوز و سوختگی کف پا را افزایش می‌دهد. در عمل، خیلی از تلفات هفته اول که به عوامل دیگر نسبت داده می‌شود، ریشه در همین ترکیب رطوبت بالا + تهویه ناکافی دارد.

اشتباه رایجی که در مرغداری انجام می دهیم : کم کردن تهویه برای حفظ دما

خیلی‌ها وقتی رطوبت بیرون بالاست، تایمر فن‌ها را کم می‌کنند تا دما نیفتد. این کار رطوبت داخل سالن را نگه می‌دارد. هوای مرطوب ظرفیت کمی برای گرفتن رطوبت بیشتر از بستر دارد. در نتیجه بستر خیس‌تر می‌شود و چرخه معیوب شروع می‌شود: رطوبت بالا → بستر خیس → آمونیاک بیشتر → آسیب تنفسی → کاهش مصرف دان → ضعف جوجه.

قانون طلایی این است: در رطوبت بالا، تهویه حداقلی را باید افزایش دهید، نه کاهش. هدف اصلی تهویه در روزهای اول، خارج کردن رطوبت و گازهای مضر است، نه فقط تامین اکسیژن. اگر تهویه را کم کنید، حتی اگر دما را روی ۳۲ درجه نگه دارید، جوجه‌ها احساس راحتی نمی‌کنند چون هوا سنگین و آلوده است.

سرعت هوا در سطح جوجه نباید از ۰٫۱۵ متر بر ثانیه بیشتر شود. جریان هوای سرد مستقیم روی جوجه مرگ‌بار است. بنابراین دریچه‌های ورودی باید طوری تنظیم شوند که هوا اول به سقف برود، گرم شود و بعد به آرامی پایین بیاید. این کار هم رطوبت را خارج می‌کند و هم کوران ایجاد نمی‌کند.

چه کارهایی باید انجام دهید؟

هر روز صبح رطوبت نسبی سالن را در ارتفاع جوجه اندازه‌گیری کنید. اگر بالای ۷۰ درصد بود، بلافاصله زمان روشن بودن فن‌های حداقلی را ۱۵ تا ۳۰ ثانیه در هر سیکل پنج‌دقیقه‌ای افزایش دهید و ۲۴ ساعت بعد دوباره چک کنید. افزایش تدریجی بهتر از تغییرات ناگهانی است.

بستر را جدی بگیرید. ضخامت مناسب و خشک بودن آن از روز اول حیاتی است. هر نقطه خیس اطراف آبخوری را فوری اصلاح کنید. فشار آبخوری‌ها را چک کنید تا نشتی نداشته باشند. بستر خیس اطراف آبخوری یکی از اصلی‌ترین منابع تولید آمونیاک در هفته اول است.

اگر آمونیاک را حس می‌کنید (چشم می‌سوزد یا بوی تند می‌آید)، تهویه را بیشتر کنید حتی اگر مجبور شوید کمی از دما کم کنید. جوجه یک‌روزه تحمل سرما را بیشتر از تحمل آمونیاک و بستر خیس دارد. در صورت نیاز، هیتر را کمی بالاتر ببرید تا هوای ورودی را گرم‌تر کنید؛ هوای گرم‌تر رطوبت بیشتری می‌گیرد و بیرون می‌برد. این کار در روزهای مرطوب بسیار مؤثر است.

رفتار جوجه‌ها بهترین شاخص است. اگر جمع شده‌اند و بی‌حال هستند، یا بال‌ها را باز کرده‌اند و نفس‌نفس می‌زنند، شرایط محیطی مشکل دارد. فقط به دماسنج اعتماد نکنید. جوجه‌هایی که یکنواخت در سالن پخش شده‌اند و فعالانه دان می‌خورند، معمولاً در شرایط مناسب هستند.

تجربه عملی از سالن‌های واقعی

در خیلی از سالن‌هایی که در فصل مرطوب تلفات هفته اول بالایی دارند، مشکل اصلی نه کیفیت جوجه است و نه واکسیناسیون. مشکل این است که مدیر سالن برای حفظ دما، تهویه را بیش از حد کم کرده. بستر بعد از سه چهار روز شروع به خیس شدن می‌کند، آمونیاک بالا می‌رود و جوجه‌ها ضعیف می‌شوند. وقتی تازه متوجه مشکل می‌شوند، دیگر دیر شده و بخشی از گله آسیب دیده است.

برعکس، مرغدارهایی که در روزهای مرطوب تهویه حداقلی را آگاهانه افزایش می‌دهند و همزمان دمای هوای ورودی را با هیتر تنظیم می‌کنند، معمولاً بستر خشک‌تری دارند و جوجه‌ها شروع بهتری می‌کنند. تفاوت در ضریب تبدیل و وزن هفت روزگی کاملاً مشخص است.

تهویه در رطوبت بالا مثل راه رفتن روی طناب است. نه آن‌قدر کم که رطوبت و آمونیاک جمع شود، نه آن‌قدر زیاد که کوران ایجاد کند. مرغدارهایی که این تعادل را یاد می‌گیرند، تلفات هفته اول‌شان معمولاً زیر ۲ درصد می‌ماند. آن‌هایی که هنوز فکر می‌کنند «کم تهویه کردن امن‌تر است»، هر فصل مرطوب دوباره همان اشتباه را تکرار می‌کنند.

اگر در منطقه شما فصل بارانی یا رطوبت بالا در راه است، از همین امروز تایمرها و دریچه‌ها را بازبینی کنید. یک تنظیم کوچک الان، می‌تواند تفاوت بین یک دوره خوب و یک دوره پر از تلفات باشد. رطوبت را جدی بگیرید، چون در روزهای اول جوجه‌ریزی، دشمن خاموش و خطرناکی است.

عددهایی که باید همیشه در ذهن داشته باشید

• رطوبت نسبی هدف در سه روز اول: ۶۰–۷۰ درصد
• بعد از روز سوم: ترجیحاً زیر ۶۵–۷۰ درصد
• آمونیاک: زیر ۲۰ پی‌پی‌ام (ایده‌آل زیر ۱۰)
• سرعت هوا در سطح جوجه: کمتر از ۰٫۱۵ متر بر ثانیه
• افزایش رطوبت بستر از ۲۰ به ۲۵ درصد ≈ افزایش ۴۰ درصدی تولید آمونیاک

این اعداد را روی دیوار اتاق کنترل بنویسید. هر بار که رطوبت بیرون بالا می‌رود، به آن‌ها برگردید. اندازه‌گیری روزانه رطوبت و آمونیاک در هفته اول، هزینه چندانی ندارد اما می‌تواند تفاوت بین تلفات ۲ درصدی و تلفات ۸–۱۰ درصدی را رقم بزند.

نتیجه‌گیری

تهویه در رطوبت بالا مثل راه رفتن روی لبه تیغ است.
اگر کم کنید، بستر خیس می‌شود، آمونیاک بالا می‌رود و جوجه‌ها از داخل آسیب می‌بینند. اگر زیاد و بدون کنترل کنید، کوران ایجاد می‌شود و جوجه‌ها از بیرون ضعیف می‌شوند.

مرغدارهایی که این تعادل را یاد گرفته‌اند، معمولاً تلفات هفته اول‌شان را زیر ۲ درصد نگه می‌دارند. آن‌هایی که هنوز فکر می‌کنند «کم تهویه کردن امن‌تر است»، هر فصل مرطوب دوباره همان اشتباه را تکرار می‌کنند و هزینه سنگینی می‌پردازند.

الان که رطوبت هوا رو به افزایش است، بهترین زمان برای بازبینی تایمر فن‌ها و دریچه‌هاست. یک تنظیم کوچک و به‌موقع می‌تواند تفاوت بین یک دوره آرام و یک دوره پر از تلفات را رقم بزند.

رطوبت را جدی بگیرید. در روزهای اول جوجه‌ریزی، دشمن خاموش و خطرناکی است که اگر کنترلش نکنید، سود دوره را قبل از اینکه جوجه به سن فروش برسد، می‌بلعد.