واکسن ها جهت پیشگیری از بروز انواع بیماریها در طیور مورد استفاده قرار میگیرند و با نام های تجاری مختلفی موجود هستند. هر یک از واکسن های طیور بستـه به نام تجاری خود، قیمتی متفاوتی دارد. بنابراین قبل از خرید آنها بهتر است از مطلوب بودن نوع و کیفیت آن مطمئن باشید. مهمترین واکسنهای ضروری برای طیور شامل انواع قدرتمندی از آنها برای پیشگیری از بیماری های عفونی و واگیر است.
در این مقاله از مجله دام فارم، به تفصیل در مورد انواع واکسن طیور با نام های تجاری و قیمت مختلف بحث خواهیم کرد:
واکسن طیور چیست و چه مزیتی دارد؟
واکسیناسیون وسیلهای موثر برای پیشگیری و یا کاهش اثرات نامطلوب بیماریهای خاص است. طیور معمولاً در برابر انواع بیماریها از جمله بیماری مارک، نیوکاسل، برونشیت عفونی، آبله مرغان و وبا واکسینه میشوند. از آنجاییکه این بیماریها میتوانند طیور ارگانیک را نیز مبتلا کنند، پیروی از برنامه واکسیناسیون روتین برای تمام پرورشدهندگان توصیه میشود.
تمامی پرورشدهندگان طیور باید شیوههای مراقبت بهداشتی پیشگیرانه دام را رعایت کنند. مدیریت واکسن ها و سایر بیولوژیکهای دامپزشکی از مهمترین فرایندهای لازم برای نگهداری از پرندگان است که نیاز به توجه ویژهای دارد. با این حال، توجه به این نکته ضروری است که واکسیناسیون جایگزینی برای اقدامات موثر ایمنی، زیستی و بهداشتی نیست.
انواع واکسن طیور
برای پیشگیری از انواع بیماریهای طیور، نیاز به تزریق واکسن مختص آن است. بیماری های طیور بستـه به نوعشان، با واکسنهای دارای نام تجاری خاصی ایمن میشوند. بنابراین لازم است که قبل از تهیه واکسن به تمامی مشخصات آن دقت نمایید.
از جمله واکسنهایی که برای ایمنی بدن طیور در مقابل بیماریها کاربرد دارند، مواردی از قبیل زیر هستند:
واکسن بیماری مارک
این نوع از واکسن طیور باید در روز جوجهکشی به جوجهها داده شود. این دارو با در زیر پوست پشت گردن پرنده تزریق میشود. این واکسن فقط از ظهور تومورهای بیماری مارک و فلج جلوگیری میکند و مانع از آلودگی پرندگان به ویروس مارک نمیشود. جوجههای زیر 16 هفته، بیشتر مستعد ابتلا به بیماری مارک هستند. بنابراین برنامه واکسیناسیون خاصی را برای آنها ترتیب دهید.
واکسن نیوکاسل
جوجهها و بوقلمونها به طور معمول در برابر بیماری نیوکاسل ایمنسازی میشوند. در حالت کلی این واکسن طیور حاوی یک ویروس ضعیف شده است. این بدان معناست که ویروس زنده است، اما توانایی آن در ایجاد بیماری به میزان قابل توجهی کاهشیافته است.
در برخی از موارد میتوان واکسن را در آب آشامیدنی یا به صورت قطره چشمی یا بینی به پرنده داد. اما توجه داشتـه باشید که جوجههای واکسینه شده برای بیماری نیوکاسل را نمیتوان از طریق پست ارسال کرد. واکسن ترکیبی نیوکاسل و برونشیت عفونی ضعیف شده معمولاً بین 10 تا 35 روز تجویز میشود. برای گلههای مرغ پرورشی و لایهای، واکسن باید در فواصل 3 ماهه تکرار شود تا سطح ایمنی آنها به طور کافی حفظ شود. بوقلمونها نیز اغلب در 4 هفتگی علیه بیماری نیوکاسل واکسینه میشوند.
واکسن برونشیت عفونی
برونشیت عفونی اغلب با نیوکاسل در یک واکسن ترکیب میشود. این یک واکسن اصلاحشده با ویروس زنده است که معمولاً حاوی ویروس برونشیت از سروتیپ ماساچوست است. این نوع از واکسنها تنها در صورتی موثر هستند که حاوی سروتیپ مناسب ویروس برای یک منطقه خاص باشند. لازم به یادآوری است که در هنگام شیوع بیماری واکسن نزنید.
واکسن لارنگوتراکئیت عفونی
این ویروس یک واکسن ضعیف شده است و اگر برخی از جوجهها واکسن دریافت نکنند، ویروس بین آنها منتقل شده و دوباره فعال خواهد شد. در چنین مواردی، واکسیناسیون ضعیف میتواند منجر به شیوع بیماری شود. این واکسن به روش قطره چشم یا بینی تزریق میشود. سن پرندگان باید حداقل 4 هفته باشد و پرندگان جوان کمتر به واکسن واکنش نشان میدهند.
لازم به ذکر است که قبل از واکسیناسیون علیه لارنگوتراکئیت عفونی (ILT) نیاز به تایید دولت است. بنابراین تا زمانی که در مزرعه یا منطقه خود مشکلی ندارید، اقدام به واکسیناسیون پرندگان خود نکنید. اگر تولید کنندهای تصمیم به واکسیناسیون بگیرد، تمام جوجههای موجود در محل از جمله پرندگان تازه وارد هم باید واکسینه شوند.
واکسن آبله مرغان
علاوه بر آبله مرغان، ویروس آبله در انواع مختلف وجود دارد: آبله کبوتر، آبله بلدرچین، آبله قناری، آبله پسیتاسین و آبله خروس.
آبله کبوتر در پرندگانی مانند جوجهها، بوقلمونها، اردکها و غازها مشاهده میشود. آبله قناری هم قناریها، مرغها، گنجشکها و احتمالا گونههای دیگر را مبتلا میکند. در برخی موارد قرار گرفتـن در معرض یکی از ویروسها، باعث ایجاد ایمنی در برابر آن ویروس و یک یا چند ویروس دیگر میشود. اکثر آبلهها در جوجهها، بوقلمونها و کبوترها با واکسیناسیون قابل پیشگیری هستند، اما هیچ واکسن تجاری موثری علیه آبله قناری وجود ندارد.
برای واکسیناسیون مرغها و کبوترها، معمولاً یک اپلیکاتور با دو سوزن شکافدار در واکسن آغشتـه میشوند و از طریق تار بال آنها عبور میکند.
در مزارع با مشکلات شدید آبله مرغان، واکسیناسیون تمام طیور خانگی ممکن است ضروری باشد. به همین جهت تمام جوجهها و طیور اهلی را میتوان در یک روزگی و بوقلمونها را در 8-14 هفتگی واکسینه کرد.
واکسن وبای مرغ
وبا بیشتر پرندگان از جمله پرندگان زیر را درگیر میکند:
- پرندگان اهلی (عمدتا جوجهها و بوقلمونها)
- پرندگان شکار (به ویژه قرقاول)
- اردکها
- پرندگان قفسی
- پرندگان وحشی
- پرندگان موجود در مجموعههای جانورشناسی
در حالت کلی دو نوع واکسن وبا برای پرندگان وجود دارد: ویروسهای زنده ضعیف شده و باکتریهای غیرفعال. واکسن خوراکی یک کشت زنده ضعیفشده است که در آب آشامیدنی تجویز میشود. چنین واکسنهایی برای جوجهها و بوقلمونها مورد استفاده قرار میگیرند.
واکسن جوجه یک روزه
جوجههای یک روزه نیز همانند سایر طیور پرورشی نیاز به واکسیناسیون دارند. برای واکسیناسیون جوجهها اغلب از اسپری استفاده میشود. واکسیناسیون اسپری روشی ارجح برای تجویز واکسنهای تنفسی مانند بیماری نیوکاسل (NCD) و برونشیت عفونی (IB) است. این نوع از واکسیناسیون در جوجهکشی و بهویژه هنگامی که برای اولین بار جوجههای یک روزه واکسینه میشوند، مورد استفاده قرار میگیرد.
واکسیناسیون اسپری در کارخانههای جوجه کشی در مقایسه با سمپاشی در مزرعه دارای چندین مزیت قابل توجه از قبیل زیر است:
- صرف هزینه کمتر برای نیروی کار
- واکنش کمتر پس از واکسیناسیون
- عوامل تداخل محیطی کمتر
اسپری واکسیناتور شامل ظروف پلاستیکی قابل حمل آسان با واحد دوز مشخص است، که حداکثر امنیت زیستی را برای جوجهها تضمین میکند. دوز این نوع از واکسن طیور بر حسب میلیمتر قابل تنظیم است.
نحوه حمل و نگهداری واکسن طیور
واکسیناسیون طیور فرآیند سخت و پیچیدهای است که نیاز به دقت و مهارت کافی دارد. اولین گام برای واکسیناسیون موفق جوجهها، نگهداری صحیح از واکسن طیور است. چرا که اشتباهات انجامشده قبل از واکسیناسیون هزینه گزافی را برای صاحب مجموعه در بر دارد. بنابراین مهم است که بعد از خریداری واکسنهای مورد نیاز آنها را با احتیاط حمل کنید.
برای محافظت دقیق از واکسن طیور، باید حتما به نکات زیر توجه داشتـه باشید:
- واکسن باید در یک جعبه یا کیسه خنککننده عایق حمل شود.
- همیشه اطمینان حاصل کنید که واکسن در معرض نور مستقیم خورشید یا اشعه ماوراء بنفش قرار نگیرد.
- جعبه یا کیسه خنککننده عایقشده ابتدا باید قبل از تزریق واکسن سرد شود. زیرا کیسههای یخ در دمای 20- درجه سانتیگراد از فریزر خارج میشوند و واکسن در برابر یخزدگی آسیبپذیر است.
- بستههای یخزده را بستـه به دمای داخلی و رطوبت اتاق به مدت 30 تا 60 دقیقه در دمای اتاق نگه دارید.
- یک دماسنج دیجیتالی در مرکز بستهبندی واکسن باید قرار گیرد، تا دمای محیط به درستی حفظ شود.
- ضروری است که یک نفر مسئول حمل و نگهداری واکسن طیور باشد و تاریخ هر واکسن را بهدرستی بداند.
- واکسن را هرگز نباید در درهای یخچال نگهداری کرد، زیرا درجه حرارت آنجا بالاتر است.
- واکسن های همنوع را با هم نگه دارید تا از احتمال مخلوط شدن آنها جلوگیری شود.
- واکسن طیور باید در قفسههای میانی قرار داده شوند تا هوا جریان یابد.
- برای کاهش خطرات ناشی از قطع برق، از ژنراتور آماده به کار (بنزین) برای یخچالها استفاده کنید. قطعی برق برای 3 تا 4 ساعت نباید برای یخچال با کیفیت خوب مشکلی ایجاد کند، اما پس از آن کیفیت واکسن مختل میشود.
نکاتی برای واکسیناسیون موفق طیور
برای بهرهمندی هر چه بیشتر از مزایای واکسیناسیون، نیاز به رعایت برخی نکات است که در ذیل به شرح آنها میپردازیم:
- عموما واکسن های تایید شده تحت استانداردهای ارگانیک USDA مجاز هستند. اما همیشه قبل از دادن هر محصول به دام خود با مرکز صدور گواهینامه خود مشورت کنید.
- در بازههای زمانی معین اقدام به بررسی انبار واکسن کنید. زیرا واکسن ها دارای تاریخ انقضا هستند و میتوانند در طول زمان خراب شوند.
- توجه داشتـه که هیچ یک از پرندگان از برنامه واکسیناسیون جا نمانند. اگر کل گله به درستی واکسینه نشود، بیماری ممکن است گسترش یابد.
- واکسیناسیون جوجهها در سن کمتر از 10 روز اغلب ایمنی یکنواخت یا پایدار ایجاد نمیکند. بنابراین جوجهها را در رده سنی دیگری واکسینه کنید.
- پرندگان بیمار را (به جز در موارد شیوع لارنگوتراکئیت یا آبله مرغان) واکسینه نکنید.
- واکسنها را دور از گرما و نور مستقیم خورشید قرار دهید.
- بیشتر واکسنها عوامل زنده و بیماریزا هستند. با احتیاط با آنها رفتار کنید.
- پس از واکسیناسیون، تمام ظروف استفاده شده را بسوزانید یا ضدعفونی کنید تا از سرایت تصادفی آن به سایر طیور جلوگیری شود.
صحبت نهایی در مورد واکسن طیور
نگهداری از طیور و پرورش مطلوب آنها نیازمند اجرای اقدامات ضروری از جمله واکسیناسیون مرتب آنها است. واکسن طیور توانایی مقابله با کاهش انواع بیماریها را دارد و از مرگ و میر پرندگان جلوگیری میکند. هر نوع از پرندگان نیاز به تزریق واکسنهای خاصی با نام تجاری مختص خود هستند. همچنین تمام واکسنها قابلیت پیشگیری از بیماریهای مختلف را ندارند. بنابراین باید برای جلوگیری از ابتلای طیور به انواع بیماریها، واکسن های مختلفی را در بازههای زمانی معین به آنها تزریق نمایید.
عموما قیمت واکسن های ضروری طیور، مناسب و مقرون به صرفه است و تمامی پرورشدهندگان توانایی خرید آنها را دارند. در صورتی که قادر به تهیه واکسنهای مورد نیاز مزرعه خود نیستید، تعداد پرندگان متنوعی را برای نگهداری انتخاب نکنید.
منبع: www.poultryworld.net
