بیماریهای انگلی به مجموعهای از اختلالات گفته میشود که بر اثر ورود و تکثیر انگلها در بدن پرنده به وجود میآیند. این انگلها میتوانند داخلی (مانند کوکسیدیا و کرمهای رودهای) یا خارجی (مانند کنهها، شپشها و مایتها) باشند.
این انگلها معمولاً از طریق مدفوع آلوده، خوراک، بستر یا تماس مستقیم وارد بدن مرغ شده و باعث آسیب به اندامهای داخلی، پوست و پرها میشوند. نتیجه این آلودگیها شامل ضعف عمومی، کاهش رشد، اختلال در تغذیه، افت تخمگذاری، اسهال، کمخونی و حتی مرگ میباشد.
[button_shortcode-763862]
نقش بیماریهای انگلی در افت راندمان و افزایش تلفات
وجود انگلها، بهویژه در صورت عدم تشخیص بهموقع، تأثیر مستقیمی بر ضریب تبدیل غذایی (FCR)، وزنگیری جوجهها، کیفیت لاشه و بازدهی تخمگذاری دارد.
برای مثال:
- آلودگی به کوکسیدیوز باعث آسیب به دیواره روده و کاهش جذب مواد مغذی میشود.
- کرمهای رودهای باعث رقابت با مرغ برای جذب مواد غذایی و بروز سوءتغذیه میشوند.
- انگلهای خارجی نیز با ایجاد خارش، زخم و استرس، مرغ را بیقرار کرده و بهرهوری گله را کاهش میدهند.
این عوامل در مجموع باعث افزایش تلفات، کندی رشد، افزایش هزینههای درمان و کاهش سوددهی گله میشوند.
بار اقتصادی ناشی از بیماریهای انگلی برای مرغداریها
در جدول زیر، مهمترین اثرات اقتصادی انگلها در مرغداریها همراه با توضیح و میزان تأثیر اقتصادی احتمالی آورده شده است:
[At-587289]
? نکته مهم: تنها بیماری کوکسیدیوز طبق گزارش منابع معتبر جهانی، سالانه بیش از ۳ میلیارد دلار به صنعت طیور جهان خسارت وارد میکند.
انواع اصلی انگلها در مرغ
بیماریهای انگلی در مرغ به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
- انگلهای داخلی (Endoparasites): درون بدن مرغ، بهویژه در دستگاه گوارش زندگی میکنند و اغلب باعث آسیب به روده، کبد و دیگر اندامهای داخلی میشوند.
- انگلهای خارجی (Ectoparasites): روی پوست، پر، و بدن پرنده زندگی کرده و از خون یا بافت سطحی تغذیه میکنند. این انگلها علاوه بر تغذیه از بدن میزبان، میتوانند ناقل بیماریهای باکتریایی و ویروسی نیز باشند.
انگلهای داخلی (Endoparasites)
کوکسیدیا (Coccidia)
کوکسیدیوز یکی از شایعترین بیماریهای انگلی در مرغداریها است که توسط گونههای مختلف Eimeria ایجاد میشود. این انگلها با آسیب به مخاط روده، مانع جذب مناسب غذا و آب میشوند و موجب:
- اسهال خونی یا آبکی
- کاهش رشد
- کمخونی
- افزایش تلفات بهخصوص در سنین پایین میگردند.
? اهمیت: در صورت عدم کنترل، میتواند منجر به خسارات گسترده اقتصادی و تلفات بالا شود.
نماتودها (کرمهای لولهای)
شامل چندین نوع کرم انگلی، از جمله:
- Ascaridia galli: شایعترین کرم گرد رودهای در مرغ که در روده کوچک زندگی کرده و سبب انسداد، سوءجذب و ضعف عمومی میشود.
- Heterakis gallinarum: ساکن سکوم (روده کور) بوده و به عنوان ناقل انگل Histomonas meleagridis که عامل بیماری سیاهسر (Blackhead) است نیز شناخته میشود.
? علائم: ضعف، رشد ناقص، اسهال، افت وزن و کاهش راندمان غذایی.
کرمهای نواری (Cestodes)
انگلهایی پهن و نواری شکل مانند Raillietina spp. که با استفاده از ناقلین واسط مثل مورچهها و سوسکهای آرد وارد بدن مرغ میشوند.
? علائم: کاهش وزن، ضعف عمومی، التهاب روده، و در موارد شدید مرگ.
[button_shortcode-606404]
انگلهای خارجی (Ectoparasites)
شپش طیور (Menacanthus spp.)
شپشها حشراتی بدون بال هستند که روی بدن پرنده زندگی کرده و از پوسته، پرها و خون تغذیه میکنند.
- محلهای شایع آلودگی: زیر بالها، اطراف مخرج، ناحیه گردن و پشت
- موجب تحریک پوستی، افت پر، خارش شدید، کمخونی و کاهش تخمگذاری میشود.
? نکته: در گلههای مادر، آلودگی به شپش میتواند روی رشد جنین و تخممرغهای نطفهدار اثر منفی بگذارد.
کنه قرمز طیور (Dermanyssus gallinae)
یکی از مخربترین انگلهای خارجی که در شب از خون پرنده تغذیه کرده و در طول روز در شکافها، قفسها و درزها مخفی میشود.
- موجب استرس شدید، بیقراری، کمخونی مزمن، افت تولید تخممرغ و در موارد شدید مرگ میشود.
- همچنین میتواند ناقل بیماریهایی مانند سالمونلا و بیماری نیوکاسل باشد.
? ویژگی خاص: بسیار مقاوم به سموم و ضدعفونیکنندهها، کنترل آن نیازمند برنامه مستمر و دقیق است.
کک و مایت (Fleas and mites)
ککها و مایتها (مانند Ornithonyssus sylviarum) از دیگر انگلهای خارجی رایج هستند که معمولاً در پرورشهای بومی یا نیمهصنعتی دیده میشوند.
- علائم شامل: خارش، زخم پوستی، ریزش پر، و در برخی موارد انتقال بیماریهای ویروسی
- در شرایط رطوبتی بالا و تهویه نامناسب، شیوع آنها بیشتر میشود.
جمعبندی: شناخت دقیق انواع انگلها در مرغ، اولین قدم برای طراحی برنامه مؤثر پیشگیری، تشخیص سریع و درمان هدفمند است. انگلهای داخلی بیشتر در مرغهای گوشتی اهمیت دارند، در حالی که انگلهای خارجی در مرغهای تخمگذار و مادر میتوانند خسارات سنگینی ایجاد کنند.
نمودار مقایسهای انگلهای داخلی و خارجی در مرغها
[At-342353]
علائم انگل در مرغ
تشخیص بهموقع بیماریهای انگلی در مرغها نقش مهمی در جلوگیری از گسترش آلودگی، کاهش خسارات اقتصادی و حفظ سلامت گله دارد. علائم بسته به نوع انگل (داخلی یا خارجی)، شدت آلودگی و وضعیت عمومی پرنده میتوانند متفاوت باشند، اما در مجموع به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
علائم ظاهری در مرغهای آلوده به انگل داخلی
انگلهای داخلی اغلب در دستگاه گوارش ساکن هستند و میتوانند علائم شدید یا پنهانی ایجاد کنند. رایجترین علائم عبارتند از:
? اسهال غیرطبیعی:
- آبکی یا سبزرنگ: در آلودگیهای کرمی
- اسهال خونی: مخصوصاً در کوکسیدیوز شدید (مثل E. tenella)
- مدفوع با بوی بد و چسبنده: نشانه اختلال در جذب و التهاب روده
? ضعف عمومی و بیحالی:
- پرهای ژولیده، بدن افتاده، تحرک کم
- ایستادن در گوشه سالن یا دور از دانخوری و آبخوری
رنگپریدگی تاج و ریش:
- نشانهی کمخونی ناشی از خونریزی داخلی یا سوءجذب مواد معدنی
لاغری و تحلیل رفتن عضلات:
- با وجود مصرف غذا، مرغ وزن نمیگیرد
- نشانهای از رقابت انگل با بدن پرنده برای جذب مواد غذایی
دفع کرم یا قطعات سفید در مدفوع:
- در آلودگیهای شدید به آسکاریدیا یا کرمهای نواری
بادکردگی شکم یا بینظمی در گوارش:
- گاهی در آلودگی با هتراکیش، بهویژه اگر با هیستوموناس همراه شود
افزایش مرگومیر ناگهانی:
- بهویژه در هفتههای اول پرورش، که سیستم ایمنی هنوز کامل نشده
تشخیص زودهنگام در این مرحله میتواند از افت شدید عملکرد جلوگیری کند.
نشانههای رفتاری و کاهش عملکرد در حضور انگل خارجی
انگلهای خارجی اغلب به پوست و پر مرغ حمله میکنند. آنها به دلیل تغذیه از خون و ایجاد خارش شدید، موجب تغییرات رفتاری و کاهش راندمان میشوند:
خارش و بیقراری مستمر:
- پرنده مدام خود را با منقار یا پنجه میخاراند
- گاهی پرهای خود را میکند یا به اشیاء سالن ضربه میزند
پرریزی غیرطبیعی و زخم پوستی:
- در ناحیه گردن، پشت، مخرج یا زیر بالها
- پوست قرمز، زخمدار یا زخمیشده بهدلیل خراش
بیخوابی یا بیقراری شبانه:
- کنه قرمز عمدتاً شبفعال است و در تاریکی حمله میکند
- پرندگان ممکن است از نشیمنگاه فرار کرده یا روی زمین بخوابند
اجتناب از برخی نقاط سالن:
- حضور شدید انگل در گوشهها یا قفسها باعث فرار مرغها از آن مکانها میشود
افت سریع تخمگذاری:
- انگلهایی مانند شپش یا کنه با ایجاد استرس باعث افت 10 تا 30 درصدی تخمگذاری در چند روز میشوند
کاهش تعامل اجتماعی:
- مرغها منزوی، بیتحرک و بیعلاقه به گله میشوند
? رفتارهای غیرطبیعی پرنده، مخصوصاً در شب، یکی از مهمترین نشانههای آلودگی انگلی خارجی است.
[button_shortcode-895120]
تغییرات وزن، اشتها و تلفات غیرعادی در صورت وجود انگل
در صورت آلودگی شدید یا طولانیمدت، تأثیرات بیماریهای انگلی از سطح فردی به سطح کل گله گسترش پیدا میکند و عملکرد اقتصادی را بهشدت تهدید میکند:
⚫ کاهش وزن یا توقف رشد:
- کاهش چشمگیر وزن بدن، بهویژه در هفتههای 2 تا 5
- پرندهها به وزن کشتار نمیرسند و دوره پرورش طولانی میشود
⚫ کاهش مصرف دان و آب:
- به دلیل درد گوارشی یا ضعف کلی
- یا به علت استرس و بیقراری ناشی از انگل خارجی
⚫ افت شدید تولید تخممرغ:
- تخمگذاری نامنظم، کاهش سایز یا کیفیت پوسته
- مشاهده تخمهای بدشکل یا ترکدار در موارد شدید
⚫ افزایش تلفات پراکنده یا ناگهانی:
- در کوکسیدیوز، تلفات میتواند طی چند ساعت به اوج برسد
- در شپش یا کنه، تلفات مزمن و کمکم افزایش مییابد
⚫ کاهش کیفیت لاشه و حذف در کشتارگاه:
- بهعلت زخمهای پوستی، لاغری شدید یا علائم کمخونی
- برخی لاشهها ممکن است قابل مصرف نباشند
تشخیص انگل در مرغ
تشخیص دقیق و بهموقع بیماریهای انگلی در مرغها برای جلوگیری از گسترش آلودگی، کاهش تلفات و افزایش بهرهوری گله ضروری است. تشخیص را میتوان به سه مرحله اصلی تقسیم کرد: مشاهده بالینی، آزمایشهای تشخیصی، و کالبدگشایی.
روشهای بالینی و مشاهدهای
این روشها بر پایه رفتار، ظاهر پرنده و علائم محیطی استوار است و اولین خط دفاعی مرغدار در شناسایی آلودگیهاست:
علائم ظاهری:
- پرهای ژولیده و رنگپریدگی تاج (در انگلهای داخلی)
- خارش مکرر، پرریزی و زخمهای پوستی (در انگلهای خارجی)
- وجود انگل با چشم غیرمسلح روی بدن مرغ (مانند شپش یا کنه)
رفتار گله:
- پرندگان بیقرار، بیاشتها یا منزوی
- اجتناب از محلهای استراحت (در آلودگی با کنه قرمز)
- کاهش مصرف دان و افت وزن ناگهانی در جوجهها
بررسی بستر و قفس:
- وجود مدفوع خونی یا کفآلود (نشانه کوکسیدیوز)
- مشاهده انگل زنده در درزهای قفس یا لانهها
- تخممرغهای کثیف یا ترکدار (نشانه آلودگی و استرس شدید)
✅ مزیت: سریع و بدون نیاز به تجهیزات
آزمایشهای آزمایشگاهی (مدفوع، پوست، خون)
این روشها برای تأیید آلودگی، تعیین نوع انگل و شدت آن ضروری هستند:
آزمایش مدفوع (Fecal Examination):
- روش فلوتاسیون (Floatation): برای شناسایی تخم انگلهای رودهای مانند آسکاریدیا یا هتراکیش
- روش مکمستر: برای شمارش تعداد تخم در هر گرم مدفوع (EPG)، مخصوص تشخیص شدت آلودگی
- رنگآمیزی خاص: مثل رنگآمیزی زیل نلسن برای کوکسیدیا
بررسی نمونه پوست و پر:
- نمونهبرداری از پرها یا ضایعات پوستی برای تشخیص مایتها یا شپش
- مشاهده با ذرهبین یا میکروسکوپ نوری
آزمایش خون:
- برای بررسی علائم کمخونی (کاهش هماتوکریت یا RBC)
- تشخیص برخی انگلهای خونی (مثل Plasmodium یا Leucocytozoon) در شرایط خاص
✅ مزیت: تشخیص قطعی و علمی
استفاده از کالبدگشایی برای تشخیص نهایی
در مواردی که تلفات رخ داده یا علائم گله مشکوک ولی قطعی نیست، کالبدگشایی (Necropsy) بهترین روش برای تشخیص دقیق است:
بررسی دستگاه گوارش:
- وجود کوکسیدیا در سکوم یا روده کوچک (لکههای سفید، قرمز، خونریزی)
- وجود کرمهای گرد یا نواری در لومن روده
- التهاب و نکروز در نقاط خاص روده (مثل کلواکا یا سکوم)
بررسی کبد و اندامهای داخلی:
- لکههای سفید یا فیبروتیک در کبد (نشانه هیستومونیازیس ناشی از هتراکیش)
- وجود مایع زرد در کیسه زرده یا تورم کبدی در جوجههای جوان
مشاهده پوست و پر:
- مشاهده زخم، خونمردگی یا انگل زنده در نواحی زیر بالها، مخرج یا گردن
بررسی محتویات چینهدان و پیشمعده:
- وجود انگل یا تخم در مواد گوارشی
✅ مزیت: تشخیص کامل و امکان شناسایی چند انگل همزمان
راهکارهای پیشگیری از بیماریهای انگلی در مرغ
پیشگیری مؤثر از بیماریهای انگلی نیازمند رویکردی چندوجهی است که شامل بهداشت سالن، کنترل محیطی، داروهای پیشگیرانه و آموزش نیروی انسانی میشود. رعایت دقیق این اصول میتواند از شیوع بسیاری از بیماریها جلوگیری کند و راندمان گله را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
رعایت اصول بهداشت و ضدعفونی مستمر سالنها
یکی از پایههای اصلی پیشگیری از بیماریهای انگلی، رعایت بهداشت فردی و محیطی در سالن مرغداری است:
✅ اقدامات کلیدی:
- ضدعفونی کامل سالن قبل از ورود گله جدید: با استفاده از ترکیبات ضدانگل و ضدکوکسیدیوز مؤثر بر تخم و اووسیستها (مثل فرمالین، آمونیوم چهارظرفیتی و پرمنگنات پتاسیم)
- شستوشوی تجهیزات (دانخوری، آبخوری، قفسها) با شویندههای مناسب
- مدیریت صحیح بستر: تعویض منظم، خشک نگهداشتن و جلوگیری از رطوبت بالای بستر
- پوشیدن لباس و کفش مجزا برای ورود به سالنها (سیستم بایوسکیوریتی)
- کنترل ورود و خروج افراد و وسایل نقلیه
نکته: بسیاری از انگلها (مخصوصاً کوکسیدیا) در بستر آلوده تا چند هفته زنده میمانند؛ تمیزی ظاهری کافی نیست، باید ضدعفونی علمی انجام شود.
استفاده دورهای از ضدانگلهای خوراکی یا تزریقی با برنامه مشخص
استفاده منظم و هدفمند از داروهای ضدانگل یکی از مهمترین روشهای پیشگیری در پرورش طیور صنعتی است، بهویژه در سنین حساس مانند هفتههای ابتدایی رشد.
✅ برنامههای مؤثر:
- ضدانگلهای داخلی: مثل آلبندازول، لوامیزول، فنبندازول برای کنترل کرمهای لولهای و نواری
- ضدکوکسیدیوزها: مانند آمپرولیوم، دیکلازوریل، سالینومایسین که بهصورت خوراکی یا در آب آشامیدنی استفاده میشوند
- ضدکنهها و شپشها: مثل سایپرمترین، دلتامترین، اکتیلیک برای سمپاشی خارجی پرنده یا محیط
✅ نکات مهم:
- استفاده از ضدانگلها باید بر اساس وزن دقیق پرنده، سن گله و سطح آلودگی احتمالی باشد
- رعایت دوره پرهیز دارویی (Withdrawal Period) برای مصرف انسانی بسیار حیاتی است
- پرهیز از مصرف خودسرانه و انتخاب دارو بر اساس نظر دامپزشک
? نکته کاربردی: بهتر است برنامههای ضدانگل با نتایج آزمایش مدفوع و شرایط خاص سالن تنظیم شوند، نه بر پایه تقویم تقویمی عمومی.
جمعبندی این بخش:
? پیشگیری از انگلها هزینهبرتر از درمان نیست، بلکه سودآورتر است
? اجرای ترکیبی از اقدامات بهداشتی، محیطی و دارویی، منجر به کنترل مؤثر و پایدار بیماریهای انگلی میشود
? آموزش مستمر پرسنل و پایش منظم وضعیت گله، رمز موفقیت در کاهش خطر آلودگی است
داروهای ضدانگل رایج (ضد کوکسیدیوز، آنتیهمینتیکها و سایر موارد)
۱. داروهای ضدکوکسیدیوز
این داروها با هدف کنترل و درمان انگلهای کوکسیدیا در دستگاه گوارش استفاده میشوند و به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
- داروهای پیشگیریکننده (coccidiostats): مانند سالینومایسین، آمپرولیوم، دیکلازوریل که رشد انگل را مهار میکنند.
- داروهای درمانی (coccidiocides): مانند آرتیمیسینین و سولفانات که کوکسیدیا را میکشند.
[button_shortcode-033883]
۲. آنتیهمینتیکها (ضدکرمها)
این داروها برای درمان کرمهای داخلی کاربرد دارند:
- آلبندازول
- فنبندازول
- لوامیزول
- پیرانتل پاموات
۳. داروهای ضدانگل خارجی
برای کنترل انگلهای خارجی مانند شپش، کنه و مایت کاربرد دارند:
- سایپرمترین
- دلتامترین
- پرمترین
- اکتیلیک
دز مصرف، روش استفاده و نکات پرهیز دارویی (Withdrawal period)
دز مصرف
- باید بر اساس وزن دقیق پرنده و توصیههای تولیدکننده دارو تعیین شود.
- مصرف کمتر یا بیشتر از دز توصیه شده میتواند منجر به عدم اثربخشی یا مسمومیت شود.
- در موارد آلودگی شدید، گاهی دوره درمان طولانیتر یا تکرار دز تجویز میشود.
روش استفاده
- خوراکی: اضافه کردن دارو به دان یا آب آشامیدنی
- تزریقی: در موارد خاص و تحت نظر دامپزشک
- سمپاشی: برای انگلهای خارجی روی بدن پرنده و محیط
نکات پرهیز دارویی
- رعایت دوره پرهیز دارویی یا Withdrawal period به منظور جلوگیری از وجود باقیمانده دارو در گوشت و تخممرغ بسیار حیاتی است.
- عدم رعایت این دوره میتواند منجر به رد لاشه در کشتارگاه و آسیب به سلامت مصرفکننده شود.
- بهتر است داروها تحت نظارت دامپزشک و با ثبت دقیق زمان و مقدار مصرف استفاده شوند.
مقاومسازی گله در مقابل انگل از طریق تغذیه و تقویت ایمنی
روشهای تغذیهای
- استفاده از مکملهای ویتامینی و معدنی (ویتامین A، E، سلنیوم و روی) که نقش تقویت سیستم ایمنی دارند.
- افزودن پروبیوتیکها و پریبیوتیکها به دان برای بهبود سلامت روده و کاهش اثرات انگل.
- استفاده از اسیدهای آلی و عصارههای گیاهی با خاصیت ضدانگلی و ضدالتهابی.
۱: داروهای مورد استفاده برای درمان کوکسیدیوز (انگل کوکسیدیا)
[At-787885]
: داروهای مورد استفاده برای کرمهای لولهای و نواری (انگلهای داخلی)
[At-769696]
: داروهای مورد استفاده برای انگلهای خارجی (شپش و کنه)
[At-313691]
تقویت ایمنی
- رعایت دقیق برنامههای واکسیناسیون برای بیماریهای مرتبط و تقویت عمومی بدن مرغ
- کاهش استرسهای محیطی مانند گرما، تراکم زیاد و تهویه نامناسب
- مدیریت صحیح تغذیه، آب و بهداشت برای ایجاد محیط سالم و مقاوم
نقش تغذیه و مدیریت در کاهش بروز انگل
پیشگیری و کنترل بیماریهای انگلی تنها با استفاده از دارو ممکن نیست و نقش حیاتی تغذیه مناسب و مدیریت اصولی سالنهای مرغداری در کاهش ابتلا و شدت بیماری بسیار برجسته است. تقویت سیستم ایمنی و کاهش عوامل محیطی استرسزا، بستر مناسبی برای کاهش آلودگیهای انگلی فراهم میکند.
تغذیه مکمل برای تقویت سیستم ایمنی
تغذیه صحیح و استفاده از مکملهای مغذی به تقویت دفاع طبیعی بدن مرغها کمک میکند و مقاومت آنها را در برابر انگلها افزایش میدهد:
- ویتامینها و مواد معدنی: مانند ویتامین A، E، C، سلنیوم و روی که نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی دارند
- پروبیوتیکها و پریبیوتیکها: برای بهبود سلامت دستگاه گوارش و کاهش احتمال رشد انگلهای داخلی
- اسیدهای چرب امگا-3: که اثر ضدالتهابی و تقویتکننده سیستم ایمنی دارند
- عصارههای گیاهی: مانند عصاره آویشن، سیر و زردچوبه که خواص ضدانگلی و ضدباکتریایی طبیعی دارند
توجه به تأمین آب تمیز و تازه نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
کاهش استرسهای محیطی به عنوان فاکتور تشدید کننده انگل
استرس محیطی میتواند مقاومت بدن مرغ را کاهش داده و زمینه بروز بیماریهای انگلی را تسهیل کند:
- کنترل دما و رطوبت: جلوگیری از تغییرات ناگهانی و شدید
- مدیریت صوتی و نورپردازی: کاهش صدای بلند و نور شدید که باعث بیقراری پرنده میشود
- جلوگیری از تراکم بیش از حد و رقابت بین پرندگان
- کاهش دخالتهای غیرضروری در ساعات استراحت مرغها
نتیجهگیری
بیماریهای انگلی در مرغداریها یکی از مهمترین مشکلاتی است که سلامت گله، عملکرد تولید و در نهایت سودآوری واحدهای پرورشی را تحت تأثیر قرار میدهد. این بیماریها میتوانند بهصورت داخلی یا خارجی بروز کنند و باعث کاهش وزن، افت تولید تخممرغ، افزایش تلفات و افزایش هزینههای درمانی شوند.
برای مقابله با این چالش، ضروری است که مرغداران علاوه بر درمانهای دارویی، به پیشگیری و مدیریت صحیح محیط، تغذیه مناسب و رعایت دقیق اصول بهداشت و ضدعفونی توجه ویژهای داشته باشند. تشخیص بهموقع از طریق روشهای بالینی، آزمایشگاهی و کالبدگشایی، کلید کاهش خسارات ناشی از بیماریهای انگلی است.
همچنین، کنترل استرسهای محیطی، بهینهسازی تراکم گله و تهویه مناسب سالنها، به همراه تقویت سیستم ایمنی از طریق تغذیه مکمل، نقش بسزایی در کاهش بروز و گسترش انگلها دارند. آموزش مستمر پرسنل مرغداری و برنامهریزی منظم دارویی نیز از ارکان مهم مدیریت موفق این بیماریها به شمار میآید.
در نهایت، ترکیب این اقدامات میتواند به حفظ سلامت گله، بهبود کیفیت تولید و افزایش بهرهوری در صنعت طیور کمک کند و از زیانهای اقتصادی ناشی از بیماریهای انگلی جلوگیری نماید.
