تغذیه حیوانات نقش مهمی در افزایش بازدهی شغل دامپروری دارد. دلیل این امر آن است که برای کسب حداکثر سود ممکن از پرورش دام و طیور، باید توجه ویژهای به تغذیه و حفظ سلامت داشت. از این رو اکثر دامداران و پرورشدهندگان دام و طیور، رسیدگی به غذای حیوانات را مهمترین رکن اساسی در شغل خود میدانند. فلذا همواره به دنبال کسب اطلاعات به روز، در زمینه انواع خوراک و غذای مناسب برای حیوانات و پرندگان خود هستند. به همین جهت در سایت دام فارم مجموعه مقالات جامعی را در زمینه تغذیه و سلامت انواع حیوانات خانگی، پرندگان زینتی و ماهیها گردآوری نمودهایم.
با مطالعه این مقاله مجله دام فارم، از غذای مختص هر حیوان مطلع شده و به موفقیتهای بیشتری در زمینه شغل خود خواهید رسید:
تغذیه حیوانات و نقش آن در افزایش بازدهی دامپروری
دامپروری صنعت بزرگی است که نیاز به کسب دانش کافی در زمینه مسائل محیطی و پرورشی حیوانات دارد. به طوریکه در صورت عدم جمعآوری اطلاعات کافی در زمینه سلامت و تغذیه حیوانات، قطعا با شکست روبرو خواهید شد. برای موفقیت در این شغل باید در ابتدا غذای مختص حیوانات پرورشی خود را تهیه و سپس اقدام به تاسیس دامداری کنید. برای نمونه اگر قصد تاسیس یک گاوداری بزرگ را دارید باید برای نگهداری از گاو گوشتی و شیری، غذای متفاوتی را مهیا کنید.
در حالت کلی هدف از تهیه تغذیه حیوانات، تحویل مواد مغذی مورد نیاز به آنها از طریق رژیم غذایی مناسب است. عموما تغذیه حیوانات شامل دو نوع خوراک است: خوراک سنتی و خوراک مرکب.
خوراک سنتی معمولاً برای اشاره به ضایعات مواد غذایی که در هر خانوار یافت میشود، استفاده میشود. این نوع از غذاها همچنین شامل محصولات جانبی به دست آمده از صنایع مرتبط با فرآوری مواد غذایی نیز میشوند. برخی از نمونههای رایج خوراک سنتی عبارتند از:
- بادام زمینی، ذرت و سویا
- ضایعات غذایی
- غلات مصرفشده
- محصول جانبی صنعت آبجوسازی
- و غیره
خوراک مرکب به غذاهای ترکیبی گفتـه میشود که برای هر حیوان خاص ساختـه میشود. بنابراین مواد خام و سایر افزودنیهای خوراک مرکب، بر اساس نیازهای غذایی هر حیوان خاص فرموله میشوند. با این کار حداکثر سود ممکن به مالک دامداری ارائه میشود. به طور کلی اصلیترین مواد تشکیلدهنده این خوراک، دانههایی مانند سورگوم، سویا، جو و ذرت هستند.
مواد تشکیلدهنده تغذیه حیوانات
اکثر شرکتهای تولیدکننده خوراک دام با در نظر گرفتـن نیازهای تغذیهای هر حیوان، مواد افزودنی خاصی را فرموله و به غذای آنها اضافه میکنند. فرآیند فرموله کردن خوراک دام به منظور ارائه یک رژیم غذایی متعادل به حیوانات انجام میشود. در طی فرآیند فرمولهسازی خوراک از مواد زیر برای تولید تغذیه حیوانات استفاده میشود:
- محصولات کشاورزی مانند:
- ویتامینها
- گندم
- میوهها
- علوفه
- مواد معدنی
- ذرت
- جو
- غلات تقطیر
- سورگوم
- سبزیجات
- فرآوردههای جانبی که محصولات فرعی یک واکنش شیمیایی یا یک فرآیند تولید هستند، شامل:
- پروتئین حیوانی
- محصولات مشترک نانوایی
- تفاله مرکبات
- مخمر ابجو
- ملاس
- نمک
- کنجاله سویا
نحوه تولید مواد اولیه تغذیه حیوانات
در حالت کلی تغذیه حیوانات در کارخانههای تولید خوراک در سراسر جهان طبق 4 فرآیند اصلی زیر ساختـه میشود:
- تهیه مواد اولیه از تامین کنندگان
- ایجاد فرمول ایدهآل برای خوراک دام بر اساس سالها تحقیق علمی
- مخلوط کردن مواد خام در جیره
- بستهبندی خوراک دام به همراه برچسب آنها برای فروش در بازارهای سراسر جهان
برای تولید مواد اولیه در ابتدا آنها را وزن و سپس آزمایش و تجزیه و تحلیل میکنند. این کار به منظور اطمینان از کمیت و کیفیت مواد مغذی انجام میشود. آزمایش این مواد خام باید بر اساس استانداردهای از پیش تعیینشده و مطابقت با آنها انجام میگیرد. در مرحله تجزیه و تحلیل مواد اولیه، شاخصهای کلیدی زیر تحت نظر گرفتـه میشود:
- میزان رطوبت
- کیفیت و کمیت چربیها و پروتئینهای موجود در آن
- وجود الیاف خام
- عوامل بیماریزا
- و غیره
کنترل کیفیت نیز بخش مهمی از فرآیند تولید مواد اولیه را تشکیل میدهد. در واقع این فاکتور مهم، میزان اثربخشی خوراک دام و سهم آن در رشد و سلامت حیوانات مربوطه را تعیین میکند. عموما فرآیند کنترل کیفیت به منظور بررسی عوامل زیر، صورت میگیرد:
- بررسی فیزیکی برای آسیبهای ناشی از گرما، شرایط آب و هوایی، آفات یا کپکها
- وجود کثیفی و آلودگی
- بررسی اصل و تقلبی بودن محصول
انواع غذای حیوانات
امروزه انواع مختلفی از خوراک دام و طیور در صنعت دامپروری و پرورش حیوانات به کار گرفتـه میشود. از این رو هر یک از حیوانات و پرندگان پرورشی، غذای خاصی را مصرف میکنند و مواد تشکیلدهنده خوراک آنها با دیگری متفاوت است.
وقتی صحبت از دستهبندی تغذیه حیوانات میشود، سه نوع محصول را خواهید یافت: کنسانتره، علوفه و خوراک مرکب.
کنسانتره
کنسانترهها به خوراک غنی از انرژی و پروتئین اما فیبر کم، مانند کنجاله سویا، غلات، ملاس نیشکر و غیره اطلاق میشود. آنها خوراکی با کیفیت بالا هستند که حاوی مواد مغذی مانند پروتئین، ویتامینها و سایر مواد معدنی کمیاب هستند. هضم این نوع از خوراک، آسان بوده به افزایش رشد و بهبود سلامت دام کمک میکند.
به عنوان مثال، ذرت خام و کنجاله سویا انتخابی عالی برای تغذیه دام اهلی است. در حالیکه اگر همان خوراک را برای طیور استفاده کنید، دستگاه گوارش آنها واکنش منفی نشان میدهد.
تعدادی از وعدههای غذایی کنسانتره مختلف برای دام در دسترس است که رایجترین آنها عبارت است از:
- دانه غلات که جزء مکمل های غذایی عالی برای خوکها و مرغها هستند، مانند:
- سبوس گندم
- جو دوسر
- ذرت
- چاودار
- سایر محصولات جانبی که اکثرا از سبوس برنج و دانههای گندم به دست میآیند و شامل:
- ذرت
- کنجاله سویا
- پنبه دانه
علوفه
علوفه نوعی خوراک غنیشده با فیبر است که با وجود فیبر زیاد، دارای مواد مغذی گوارشی کم میباشد. معمولا علوفه حاوی ساقهها و برگهای گیاهی است که ارزش غذایی قابل توجهی را به دامهای مختلف عرضه میکند.
رایج ترین مواد غذایی که در این دسته یافت میشوند، شامل مواردی از قبیل زیر هستند:
- کاه
- سیلاژ
- یونجه
- محصولات ریشهای
- گیاهان مرتعی
تغذیه حیوانات مختلف
همانطور که در بالا گفتیم، حیوانات، پرندگان، ماهیها و سایر موجودات زنده نیازهای تغذیهای متفاوتی دارند. لذا نوع خوراک مصرفی هر یک از آنها نیز متفاوت از دیگری است. در ادامه مقاله به بررسی انواع تغذیه حیوانات مختلف و مواد تغذیهای مورد نیاز آنها میپردازیم:
غذای گاو گوشتی و شیری
رژیم غذایی طبیعی گاوها عمدتاً از علوفه، حبوبات، یونجه و شبدر تشکیل میشود. برخی از آنها نیز تمایل به خوردن میوهها به عنوان میان وعدههایی لذیذ دارند. یک گاو به طور میانگین حدود 2% از وزن بدن خود را در روز میخورد که تقریبا مقدار زیادی است!
گاوهای شیری نیاز به مصرف خوراکی شامل 39% ذرت و 16% دانههای تقطیر خشک دارند. به علاوه آنها در رژیم غذایی خود حدود 13% دانههای سویا و کنجاله مصرف میکنند. بنابراین میزان مصرف یونجه و علف گاوهای شیری کمتر است. در مقابل خوراک گاوهای گوشتی شامل 57% ذرت و 21% دانههای تقطیر است. مانند گاوهای شیری، به گاوهای گوشتی نیز مقداری یونجه و علف داده میشود.
غذای بز و گوسفند
بز و گوسفند از جمله دامهایی هستند که با هدف تولید شیر و گوشت پرورش داده میشوند. این حیوانات معمولاً در مراتع یا مزارع چمن پرورش مییابند، اگرچه بزها از مناطقی با گونههای گیاهی متنوع بیشتر سود میبرند. هر دو آنها معمولاً با یونجه و علوفه مرتعی تغذیه میشوند. با این حال، بز و گوسفند با سایر خوراک و غلات حیوانی مانند ذرت و جو، بهویژه در دوران بارداری یا شیردهی تغذیه میشوند.
این حیوانات به مواد معدنی خاصی مانند منیزیم، منگنز، پتاسیم، کلسیم، فسفر، سدیم، گوگرد، کلر، مس، سلنیوم، روی، مولیبدن، ید، کبالت و آهن نیاز دارند.
تغذیه ماهیها
انواع مختلفی از ماهیها در سراسر جهان وجود دارد که مطابق با رژیم غذایی آنها را به سه دسته کلی تقسیم میکنند. برخی از ماهیها گوشتخوار، برخی گیاهخوار و بعضی از گونهها همهچیز خوار هستند. به طور کلی غذای همه ماهیها شامل خوراک کامل، خوراک مکمل و غذای ترکیبی است. البته بستـه به نوع ماهی، غذای مصرفی آن نیز با دیگری فرق خواهد داشت.
عمدتا ماهیها از خوراک زیر برای کسب انرژی و غذای مورد نیاز خود تغذیه میکنند:
- جلبکهای دریایی: برای تغذیه ماهیهای همهچیز خوار و گیاهخوار استفاده میشود.
- سبزههای دریایی و جلبک: ماهیهای گیاهخوار نیاز به تغذیه با سبزههای دریایی و جلبکها دارند.
- پسماندها و جلبک: شامل مواد اضافی جامد، لجنهای مرجانی و مواد ارگانیک خارجشده از بدن ماهیها است. این پسماندها منبع غذایی گونههای زیادی از ماهیها است.
- اسفنجها: منبع غذایی اصلی ماهیهای همه چیز خوار است.
- پلانکتون: از قبیل میگو، ماهی، کاپود، امفیپود و میسید بخش دیگری از منابع غذایی ماهیها را تشکیل میدهند.
- رژیم غذایی ترکیبی: ماهیهای همهچیز خوار فرصت طلب هستند و هر غذایی که در ته اقیانوسها پیدا کنند، میخورند. رژیم غذایی آنها شامل ماهیهای کوچک، سخت پوستان، کرمها و غیره است.
تغذیه مرغ و شتر مرغ
مرغها که منبع اصلی تامین پروتئین رژیم غذایی روزمره مردم هستند، باید در تغذیه خود از پروتئین کافی بهره ببرد. آنها عموما از غذاهای مقوی مانند گندم، بلغور جو دوسر و دانهها روغنی و خوراک مکمل تغذیه میکنند.
مرغهای محلی یقینا غذای پربارتری دارند و از ذرت، کنجاله و سویا نیز در تغذیه آنها استفاده میشود. در حالیکه مرغهای خانگی اغلب از ضایعات و پسماندها تغذیه کرده و کلسیم مورد نیاز خود را از سنگ ریزهها تامین میکنند.
رژیم غذایی شترمرغ کمی متفاوت از سایر پرندگان بوده و در سنین مختلف تغییر میکند. از آنجائیکه کیفیت گوشت شترمرغ بستگی به کیفیت غذای مصرفی او دارد، بنابراین باید در تغذیه آنها دقت زیادی کرد. اصلیترین منبع غذای شترمرغ شامل علوفه، انواع توت و حشرات، خزندگان کوچک و گیاهان آبدار است. اما یونجه به عنوان اصلیترین عنصر برنامه غذایی آنها به شمار میرود.
مطلب پایانی در مورد تغذیه حیوانات
تغذیه حیوانات رابطه مستقیمی با کیفیت گوشت و فرآوردههای آنها دارد. به طوریکه در صورت مصرف غذای مقوی و مکمل، گوشتی کامل و با کیفیت به پرورشدهنده عرضه میکنند. از این رو با افزایش کیفیت گوشت حیوانات پرورشی، بهرهوری و بازدهی شغل پرورشدهنده نیز بالا میرود. بنابراین قبل از اقدام به تاسیس سالن پرورشی دام و طیور و یا نگهداری از هر حیوان خاص، باید به فکر تغذیه آنها باشید.
قبل از شروع کار باید بدانید که هر حیوانی نیازهای تغذیهای خاصی دارد. لذا نگهداری و پرورش چند دسته از حیوانات نیازمند تهیه غداهای مختلفی برای آنها است. در صورتیکه توجه کافی به این مسئله نداشتـه باشید، بازدهی کافی را از شغل خود کسب نکرده و احتمالا با شکست روبرو خواهید شد.
منبع: www.first-learn.com
