ارزیابی اثرات فیبر جیره‌ای در تغذیه مرغ
- پیش از تغییر جیره، ماده جایگزین‌شده و انطباق دان تحویلی با فرمول را بررسی کنید.
- برگه آنالیز همان محموله را همراه با اندازه ذره و ترکیب کل جیره بخوانید.
- مصرف دان و آب، بستر و عملکرد را با دوره پیش از تغییر مقایسه کنید.
فیبر در تغذیه طیور: پیش از تغییر جیره چه چیزی را بررسی کنیم؟
اثر فیبر در تغذیه طیور به منبع، ساختار، مقدار آن در کل جیره و وضعیت گله بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌شود افزایش یا حذف آن را برای همه‌ی گله‌ها توصیه کرد. پیش از کم‌وزیادکردن منبع فیبر، ترکیب واقعی دان را بررسی کنید و مصرف دان و آب، وضعیت بستر و عملکرد گله را با دوره‌ی پیش از تغییر جیره مقایسه کنید.
از تغییر مواد اولیه یا فرمول دان شروع کنید: چه ماده‌ای جایگزین شده و آیا دان تحویلی با فرمول مورد انتظار همخوان است؟ سپس برگه‌ی آنالیز ماده‌ی اولیه و دان را کنار هم بگذارید. فقط به نام منبع فیبر اکتفا نکنید؛ رطوبت، شاخص‌های فیبرِ گزارش‌شده و شکل فیزیکی دان را هم بررسی کنید.
بعد، روند مصرف دان و آب را از زمان تغییر جیره بخوانید. وضعیت بستر را در بخش‌های مختلف سالن ببینید و در آخر، شاخص‌های عملکرد متناسب با گله‌ی گوشتی یا تخم‌گذار را با روند پیشین مقایسه کنید. اگر چند عامل هم‌زمان تغییر کرده‌اند، افت عملکرد را فقط به فیبر نسبت ندهید.
یادداشت تحویل به سردبیر؛ خارج از متن انتشار
نشانی صفحه و داده‌های جستجو در اختیار نیست؛ بنابراین وضعیت نسخه‌ی فعلی صفحه، نمایه‌شدن، کنونیکال، خطاهای احتمالی و نتایج جستجوی عبارت «فیبر در تغذیه طیور» هنوز بررسی نشده‌اند. پیش از انتشار، این موارد را ثبت کنید و افت رتبه را بر پایه‌ی یک رصد یا یک بازه، به‌تنهایی به محتوا نسبت ندهید.
توضیحات متا و نام نویسنده را بررسی و در صورت نقص تکمیل کنید. مقاله‌های تغذیه‌ای مرتبط سایت را نیز برای ایجاد لینک ورودی مرتبط به این صفحه بررسی کنید.
تعریف فیبر جیره‌ای و انواع آن در خوراک طیور
فیبر جیره‌ای به اجزایی از خوراک گیاهی گفته میشود که آنزیم‌های گوارشی مرغ آن‌ها را به‌طور کامل تجزیه نمی‌کنند. سلولز، همی‌سلولز، پکتین و لیگنین از این اجزا هستند. تقسیم فیبر به محلول و نامحلول برای شناخت ماده‌ی اولیه مفید است، اما حلالیت به‌تنهایی نشان نمی‌دهد فیبر در روده چه رفتاری خواهد داشت.
- فیبر محلول: پکتین و برخی همی‌سلولزها در این گروه قرار می‌گیرند. محلول‌بودن، توان افزایش ویسکوزیته‌ی محتویات روده و تخمیرپذیری ویژگی‌های جداگانه‌اند؛ همه‌ی فیبرهای محلول ژل تشکیل نمی‌دهند یا اثر یکسانی بر ویسکوزیته ندارند. اجزای قابل‌تخمیر ممکن است بر جمعیت میکروبی روده اثر بگذارند، اما جهت و میزان این اثر به منبع فیبر و ترکیب کل جیره بستگی دارد.
- فیبر نامحلول: سلولز و لیگنین در این گروه قرار می‌گیرند. ذرات ساختارمند بعضی منابع فیبر می‌توانند بر فعالیت سنگدان و عبور خوراک اثر بگذارند، اما این نتیجه برای همه‌ی فیبرهای نامحلول یکسان نیست. اندازه‌ی ذره، فرآوری خوراک و ترکیب کل جیره تعیین‌کننده‌اند.
سبوس غلات، پوسته‌ی سویا و تفاله‌ی چغندرقند از منابع فیبر در خوراک طیورند. کاه نیز ممکن است در فرمول جیره به کار رود، اما نام ماده‌ی اولیه برای پیش‌بینی اثر آن کافی نیست؛ شکل فرآوری و ویژگی‌های فیبر آن را هم باید در نظر گرفت.
نقش تاریخی و تغییر نگرش به فیبر در تغذیه مرغ
در گذشته، فیبر جیره‌ای بیشتر ماده‌ای پرکننده با ارزش غذایی پایین تلقی می‌شد و معمولاً تلاش می‌کردند مقدار آن را کم کنند. اکنون توجه به نوع و ویژگی‌های فیبر بیشتر شده است: فیبر قابل‌تخمیر و فیبر ساختارمند لزوماً اثر یکسانی ندارند. بنابراین، انتخاب منبع فیبر باید با توجه به هدف جیره و اثر آن بر خوراک‌خوری و عملکرد گله انجام شود، نه صرفاً بر اساس عنوان «محلول» یا «نامحلول».
طبقه‌بندی و ویژگی‌های فیبر در تغذیه مرغ
برای انتخاب ماده‌ی اولیه‌ی فیبردار، فقط به عدد «فیبر خام» نگاه نکنید. نوع فیبر، فرآوری و اندازه‌ی ذره تعیین می‌کنند که یک ماده در جیره‌ی طیور چگونه رفتار کند.
فیبر محلول و نامحلول چه تفاوتی دارند؟
پکتین، بتاگلوکان‌ها و برخی همی‌سلولزها در گروه فیبرهای محلول قرار می‌گیرند. بخشی از آن‌ها میتواند گرانروی محتویات روده را افزایش دهد؛ برخی اجزای قابل‌تخمیر نیز ممکن است بر محیط میکروبی روده اثر بگذارند. این ویژگی‌ها را نباید به همه‌ی فیبرهای محلول نسبت داد.
سلولز، لیگنین و برخی همی‌سلولزها در گروه نامحلول قرار می‌گیرند. اثر آن‌ها بر عبور خوراک به ساختار و اندازه‌ی ذره، مقدار مصرف و ترکیب کل جیره بستگی دارد. اگر بستر خیس شد، پیش از نسبت‌دادن مشکل به فیبر، آبخوری‌ها، کیفیت آب، تهویه، سلامت گله و دان را بررسی کنید.
منبع فیبر را با چه معیاری انتخاب کنیم؟
| ماده‌ی اولیه | نکته‌ی بررسی |
|---|---|
| سبوس گندم و برنج | ترکیب و اندازه‌ی ذره را در همان محموله بررسی کنید. |
| پوسته‌ی سویا و تفاله‌ی چغندرقند | فرآوری و کیفیت نگهداری میتواند ویژگی محموله را تغییر دهد. |
| جو، ذرت کامل، کنجاله‌ی آفتابگردان و کاه | بافت و اندازه‌ی ذره را کنار سهم ماده در کل فرمول بسنجید. |
پیش از جایگزینی هر ماده، برگه‌ی آنالیز همان محموله، اندازه‌ی ذره و کیفیت نگهداری را کنار اثر جایگزینی بر کل فرمول بگذارید. برای شناخت منابع فرعی، مطلب استفاده از پسماندهای محصولات کشاورزی در جیره‌ی طیور را ببینید.
فیبر خام، NDF و ADF را چگونه بخوانیم؟
- فیبر خام: حاصل یک روش اندازه‌گیری با بازیابی ناقص اجزای فیبری است؛ برخی اجزا، از جمله بخشی از لیگنین، در نتیجه کمتر بازتاب می‌یابند.
- NDF: عمدتاً بخش‌هایی مانند سلولز، همی‌سلولز و لیگنین را نشان می‌دهد، نه همه‌ی اجزای فیبری.
- ADF: عمدتاً سلولز و لیگنین را بازتاب می‌دهد.
NDF و ADF نیز به‌تنهایی همه‌ی پلی‌ساکاریدهای غیرنشاسته‌ای یا رفتار فیبر در روده‌ی طیور را توصیف نمی‌کنند. این شاخص‌ها را همراه با مشخصات ماده‌ی اولیه و کل فرمول بخوانید.
اثرات فیزیولوژیک فیبر بر مرغ
اثر فیبر به این بستگی دارد که ذرات خوراک در مسیر گوارش چه رفتاری داشته باشند. اندازه و استحکام ذره، توان نگهداری آب و قابلیت تخمیر، گاهی از برچسب «محلول» یا «نامحلول» برای توضیح پاسخ گله مفیدترند.
ذرات فیبری و فعالیت سنگدان
ذرات فیبری درشت و دارای ساختار فیزیکی می‌توانند ماندگاری خوراک در سنگدان و فعالیت مکانیکی آن را افزایش دهند. این اثر به شکل خوراک هم وابسته است: اگر همان ماده بسیار ریز آسیاب شود، نباید انتظار داشت اثر ذرات درشت را حفظ کند. فعالیت بیشتر سنگدان ممکن است خردشدن خوراک را تغییر دهد، اما به‌تنهایی نشانه‌ی هضم بهتر یا عملکرد بالاتر نیست.
ویسکوزیته و عبور محتویات روده
سازوکار دیگری در روده رخ می‌دهد. بعضی اجزای فیبری با جذب آب، ویسکوزیته‌ی محتویات روده را بالا می‌برند. در این وضعیت، تماس آنزیم‌ها با مواد خوراکی و جابه‌جایی مواد حاصل از هضم ممکن است محدود شود؛ پیامد آن برای دسترسی به انرژی و مواد مغذی به کل جیره بستگی دارد. هر فیبر محلولی این رفتار را به یک اندازه نشان نمی‌دهد و اثر آن را نباید با اثر فیزیکی ذرات بر سنگدان یکی گرفت.
تخمیر و محیط روده
بخشی از اجزای فیبری ممکن است به‌وسیله‌ی میکروب‌های روده، به‌ویژه در سکوم، تخمیر شود و فرآورده‌هایی مانند اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر ایجاد کند. مقدار و نوع این فرآورده‌ها به ترکیب جیره، ویژگی منبع فیبر و وضعیت گله وابسته است. از این سازوکار نمی‌توان نتیجه گرفت که هر فیبر محلول پری‌بیوتیک است یا افزودن فیبر از بیماری روده پیشگیری می‌کند.
اثر فیبر جیره‌ای بر عملکرد تولیدی مرغ
اثر تغییر منبع فیبر را از روی یک شاخص قضاوت نکنید. عملکرد را با دوره‌ی پیش از تغییر دان و با توجه به سن و وضعیت همان گله مقایسه کنید. هم‌زمان مشخصات جیره‌ی قبلی و جدید را کنار هم بگذارید؛ ممکن است همراه منبع فیبر، انرژی، اسیدهای آمینه یا شکل فیزیکی دان هم تغییر کرده باشد.
در گله‌ی گوشتی چه چیزی را دنبال کنیم؟
روند مصرف دان، رشد، ضریب تبدیل و کیفیت بستر را با هم بخوانید. اگر مصرف دان کم شده و رشد هم افت کرده است، ابتدا بررسی کنید دان جدید از نظر انرژی و سایر مواد مغذی با فرمول مورد انتظار همخوان است یا نه. اگر ضریب تبدیل تغییر کرده، وزن‌کشی و ثبت دان مصرفی را هم کنترل کنید؛ خطای ثبت میتواند برداشت شما را عوض کند.
بهبود یک شاخص نیز به‌تنهایی دلیل مناسب‌بودن منبع فیبر نیست. برای مثال، رشد بهتر همراه با مصرف دان بیشتر ممکن است ضریب تبدیل را تغییر نداده باشد. نتیجه‌گیری زمانی قابل اتکاتر است که تغییرات در چند نوبت ثبت گله دیده شوند و با ترکیب دان سازگار باشند.
در گله‌ی تخم‌گذار چه چیزی را دنبال کنیم؟
مصرف خوراک، وضعیت دستگاه گوارش و تداوم تولید را در کنار هم بررسی کنید. افت مصرف ممکن است دریافت انرژی و مواد مغذی را محدود کند، اما نمی‌شود آن را بدون بررسی جیره‌ی همان گله به فیبر نسبت داد. در صورت تغییر تولید، روند وزن و کیفیت تخم‌مرغ را نیز با سوابق گله مقایسه کنید. تفاوت هدف تغذیه‌ای این دو نوع گله در مقاله‌ی تفاوت تغذیه‌ی مرغ گوشتی و تخم‌گذار توضیح داده شده است.
فرض کنید پس از جایگزینی یک ماده‌ی فیبردار، بستر خیس‌تر شده است. پیش از تغییر دوباره‌ی فرمول، روند مصرف آب را ببینید و نشتی آبخوری و وضعیت تهویه را بررسی کنید. سپس مشخصات دان تحویلی را با جیره‌ی مورد انتظار تطبیق دهید. تا وقتی علت رطوبت بستر روشن نشده، نمی‌توان این تغییر را اثر مستقیم فیبر دانست.
راهکارهای بهینه‌سازی استفاده از فیبر در جیره
پیش از جایگزینی، اثر آن را روی کل فرمول ببینید
برای تغییر منبع فیبر، فقط به نام ماده‌ی اولیه یا عدد فیبر خام اکتفا نکنید. فرمول کامل، برگه‌ی آنالیز محموله و مشخصات دان تحویلی را کنار هم بگذارید. از متخصص تغذیه بخواهید بررسی کند جایگزینی چه اثری بر انرژی جیره، پروتئین، اسیدهای آمینه و دیگر مواد مغذی میگذارد. مقدار مناسب جایگزینی از همین بررسی به دست می‌آید، نه از یک درصد عمومی.
مرحله‌ی تولید را هم در تصمیم دخیل کنید. ماده‌ای که در یک فرمول قابل استفاده است، لزوماً برای جیره‌ی مرحله‌ای دیگر همان نتیجه را نمی‌دهد. برای هماهنگ‌کردن تغییر جیره با مرحله‌ی پرورش، به برنامه‌ریزی تغذیه‌ای برای مراحل مختلف رشد جوجهها رجوع کنید. اگر قرار است شکل فیزیکی ماده یا روش فرآوری آن تغییر کند، این تغییر را نیز در مشخصات جیره ثبت کنید؛ فرآوری به‌خودی‌خود تضمین‌کننده‌ی بهبود عملکرد نیست.
تغییر را قابل پیگیری اجرا کنید
تاریخ شروع مصرف دان جدید، نوع و مشخصات محموله و فرمول مورد انتظار را ثبت کنید. سپس مصرف خوراک، آب و تلفات را با روند پیش از تغییر مقایسه کنید و وضعیت بستر را در بازدیدهای سالن یادداشت کنید. امکان «ثبت روزانه‌ی گله» در ثبت روزانه‌ی خوراک و آب گله در گله‌بان برای ثبت خوراک، آب، دما و تلفات در دسترس است؛ استفاده از گله‌بان به ثبت‌نام نیاز دارد و سه ماه اول رایگان است.
بر اساس شواهد تصمیم بگیرید
اگر بحث استفاده از آنزیم مطرح شد، تصمیم باید بر پایه‌ی تناسب آنزیم با بستر هدف و ترکیب واقعی جیره باشد. آنزیم جای بررسی کیفیت ماده‌ی اولیه و اصلاح فرمول را نمی‌گیرد.
اگر پس از تغییر منبع فیبر بستر خیس شد یا عملکرد افت کرد، از کجا شروع کنیم؟
اول خط زمانی را روشن کنید: بستر از چه زمانی خیس شد یا عملکرد از چه زمانی افت کرد؟ آن را با زمان ورود محموله و شروع مصرف دانِ فرمول جدید تطبیق دهید. اگر مشکل پیش از مصرف دان جدید شروع شده، بررسی را به فیبر محدود نکنید. اگر بعد از آن شروع شده نیز هم‌زمانی، به‌تنهایی علت را ثابت نمی‌کند.
بعد مشخصات دان تحویلی را با فرمول مورد انتظار و مشخصات محموله مقایسه کنید. فقط نام منبع فیبر را نبینید؛ ببینید همراه آن، ترکیب مواد اولیه، شکل دان یا اندازه‌ی ذرات هم تغییر کرده است یا نه. سپس روند مصرف دان و آب را در همان بازه کنار وضعیت بستر و شاخص عملکردی که افت کرده بگذارید. افت مصرف دان و افزایش مصرف آب، مسیرهای بررسی متفاوتی دارند.
حالا داخل سالن را ببینید. آبخوری‌ها را از نظر نشتی، سرریز و خیس‌شدن موضعی زیر خطوط بررسی کنید؛ سپس رطوبت بستر را در نقاط مختلف سالن مقایسه کنید. اگر خیسی فقط اطراف آبخوری‌هاست، پیش از دست‌بردن به جیره، علت موضعی را برطرف کنید. وضعیت تهویه را نیز با آنچه واقعاً در سالن می‌بینید بسنجید، نه فقط با تنظیمات دستگاه.
در مهر، تغییر شرایط بیرون میتواند کار تهویه را عوض کند، اما علت بستر خیس را نمی‌شود صرفاً فصلی دانست. اگر نشتی پیدا نکردید و خیسی گسترده است، عملکرد فن‌ها، جریان هوا و خروج رطوبت را بررسی کنید. نتیجه‌ی این بررسی را کنار تغییرات مصرف آب و مشخصات دان بگذارید؛ سپس درباره‌ی بررسی دقیق‌تر جیره تصمیم بگیرید.
🐥 خرید جوجه یکروزه با بهترین کیفیت
نژادهای راس، کاب، پلاس، آرین و ایندیان ریور — ارسال به تمام ایران
☎ تماس: ۹۰۰۰۱۱۰۱
