زبان آبی یک بیماری ویروسی است که گوسفند، گاو، گوزن، بز و شتر ( شتر، لاما، آلپاکا، گواناکو و ویکونا ) را درگیر می کند. اگ گوسفندها به شدت تحت تأثیر قرار می گیرند، گاو مخزن اصلی ویروس پستانداران است و در اپیدمیولوژی این بیماری بسیار مهم است. زبان آبی یک بیماری قابل اطلاع در بریتانیا است و موارد مشکوک باید بلافاصله به مدیر دامپزشکی بخش در اداره بهداشت حیوانات محلی گزارش شود. این بر افراد تأثیر نمی گذارد و خطری برای ایمنی مواد غذایی نیست.

بسیاری از گونه های مختلف (سروتیپ) زبان آبی وجود دارد که هر کدام یک عدد (در حال حاضر حداکثر 27) دارند. حیواناتی که از عفونت با یک سروتیپ بهبود می یابند، نسبت به آن سویه مصون خواهند بود اما در مقابل سایرین مصون نیستند. از لحاظ تاریخی، بریتانیا تحت تأثیر ویروس زبان آبی سروتیپ 8 قرار گرفتـه است  (BTV-8)اما یک خطر بزرگ جدید برای سروتیپ 3 (BTV-3) در سال 2024 صادر شد‌ه است.

این ویروس از طریق گاز گرفتـن پشه های جنس کولیکوئیدها و به طور معمول از تماس مستقیم با حیوانات آلو‌ده منتقل نمی شود. اوج جمعیت موش در اواخر تابستان و پاییز در اروپا رخ می دهد و بنابراین این زمانی است که زبان آبی بیشتر دید‌ه می شود. میگ ها را می توان مسافت های بسیار زیادی را روی باد برد (بیش از 200 کیلومتر) و این اولین راه معرفی سروتیپ های زبان آبی به مناطق جدید بوده است.

از لحاظ تاریخی، زبان آبی محدود به مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری (آفریقای مرکزی، آسیای جنوب شرقی) بوده است، اما تغییرات آب و هوایی و الگوهای تجاری شاهد شیوع فزاینده‌ای در مناطق معتدل (از جمله شمال اروپا) در سال‌های اخیر با شیوع تا 9 سروتیپ مختلف بوده است. اروپا در 10 سال گذشته مهم ترین آن شیوع BTV-8 در شمال اروپا در سال های 2006-2008 بود.

BTV-3 اولین بار در سپتامبر 2023 در هلند شناسایی شد و از آن زمان در سراسر کشور گسترش یافتـه است و هزاران مورد بالینی گزارش شد‌ه است.  BTV-3 از آن زمان در چندین کشور دیگر اروپای شمالی از جمله آلمان و بلژیک شناسایی شد‌ه است. برنامه های نظارت فعال در بریتانیا برای اولین بار در نوامبر 2023 شواهدی از BTV-3 را در دام پیدا کردند و از آن زمان تاکنون 126 مورد در 73 محل و 4 شهرستان با آزمایش خون تایید شد‌ه است (119 مورد در گاو، 7 مورد در گوسفند). این حیوانات احتمالاً در پاییز گذشتـه توسط میگ هایی که در سراسر قاره دمیده شد‌ه بودند آلود‌ه شد‌ه بودند و هیچ مورد یا علائم بالینی گزارش نشد‌ه است. با این حال، از 7 می 2024، APHA در حال پیش‌بینی بسیار است.

احتمال زیاد ورود جدید BTV-3 به انگلستان، زیرا فعالیت نیش و تغذیه مگس و تکثیر ویروس به الگوهای صحیح دما و باد بستگی دارد و شرایط ایده آل تر می شود. بزرگترین خطر اولیه ممکن است مربوط به سواحل شرقی و جنوبی انگلستان باشد، جایی که پیش بینی می شود که تود‌ه میج به دلیل نزدیک ترین فاصله آنها با شمال اروپا منفجر شود، اما خطر گسترش بیشتر از دام های آلود‌ه با افزایش دما و شرایط مناسب در بریتانیا، کل کشور را در معرض خطر قرار می دهد.

اهمیت اقتصادی بیماری زبان آبی

عفونت ویروس زبان آبی تأثیر زیادی بر تولید گوسفند در بسیاری از کشورهای قاره آفریقا و جاهای دیگر دارد. تلفات عمدتاً ناشی از مرگ و میر، کاهش تولید در طول دوره نقاهت طولانی از جمله رشد ضعیف پشم، و کاهش عملکرد تولید مثلی از جمله ناباروری موقت قوچ است. نرخ مرگ و میر می تواند بالا باشد ، با میانگین 5٪ در شیوع BTV-8 در سال 2006 در هلند ، اگرچه در برخی گله ها این میزان بیش از 70٪ بود.

علائم بالینی بیماری زبان آبی

علائم بالینی زبان آبی بستـه به سروتیپ و گونه‌های مبتلا متفاوت است و حیوانات ممکن است علائم کمی داشته باشند و تا کشنده باشد. زبان آبی عمدتاً با تغییر در غشاهای مخاطی دهان و بینی و نوار کرونری پا مشخص می شود. علائم بالینی معمولاً در گوسفند شدیدتر است اما گاو می تواند علائم بیماری را نشان دهد. در مواردی که تعداد زیادی گوسفند یا گاو دارای لنگش، دمای بالای مقعدی، ترشح بزاق، اشک ریزش و ترشحات چشمی و بینی هستند، دامدار باید با جراح دامپزشک تماس بگیرد. زبان آبی یک بیماری قابل اطلاع در بریتانیا است.

 بیماری زبان آبی در گوسفند

علائم بالینی زبان آبی که بستـه به سویه ویروسی و نژاد گوسفند متفاوت است، پس از یک دور‌ه کمون 4 تا 12 روز‌ه است. معمولاً تنها درصد کمی از گوسفندها علائم بالینی را نشان می دهند، با این حال مرگ و میر در برخی از گله ها می تواند تا 70٪ باشد. در گله هایی که به طور گسترده مدیریت می شوند، مرگ های ناگهانی غیرقابل توضیح ممکن است اولین شواهد بیماری باشد. حیواناتی که از این بیماری جان سالم به در می برند، با کاهش تولید گوشت و پشم، وضعیت خود را از دست می دهند.

گوسفندان مبتلا تب دارند (تا 42.0 درجه سانتیگراد) و سفت به نظر می رسند و تمایلی به حرکت ندارند. آنها اغلب یک حالت قوس دار در پشت با گردن کشید‌ه و سر پایین نگه داشته می شوند. تورم صورت و گوش ها و همچنین ادم ریوی وجود دارد که ممکن است باعث مشکلات تنفسی شود.

فرسایش ممکن است روی لب ها ظاهر شود و به زخم تبدیل شود. اغلب ترشح بزاق زیاد و ترشحات سروز تا مخاطی بینی وجود دارد. ممکن است نوار کرونر و اطراف پوزه و دهان قرمز شود. زبان ممکن است متورم شود و کمبود اکسیژن ممکن است باعث شود زبان و غشاهای مخاطی آبی به نظر برسند (از این رو نام این بیماری است). اگرچه همیشه این اتفاق نمی افتد. زبان آبی همچنین می تواند باعث سقط گوسفندان باردار شود و عفونت در طول فصل تولید مثل ممکن است منجر به درصد زیادی از تلفات اولیه جنین شود و گوسفندان در فواصل نامنظم به فحلی بازگردند. ناهنجاری های جنینی مشابه آنهایی که با ویروس اشمالنبرگ مشاهده می شود نیز گاهی اوقات می تواند رخ دهد.

نکات کلیدی بیماری زبان آبی گوسفند

تشخیص افتراقی شامل بیماری پا و دهان است. Orf ممکن است باعث ایجاد زخم در غشاهای مخاطی شود، اما معمولاً علت تب بالا یا مرگ و میر نیست. بیماری کلستریدیایی ممکن است باعث مرگ ناگهانی و تب/ادم شود، اما این امر معمولاً به صورت پراکند‌‎ه و در گوسفندان واکسینه نشد‌ه است.

بیماری زبان آبی در گاو

گاوهای مبتلا تب دار هستند (تا 40.0 درجه سانتیگراد) و به دلیل تورم نوار کرونر در بالای سم ها (بند کرونری) سفت به نظر می رسند و بسیار تمایلی به حرکت ندارند. ترشحات سروز تا مخاط چرکی بینی و فرسایش در پوزه همراه با کنده شدن مخاط وجود دارد. اشکی وجود دارد اما ضایعات چشمی واضحی وجود ندارد. میزان تلفات معمولاً در گاو بسیار کمتر از گوسفند است.

نکات کلیدی بیماری زبان آبی در گاو

بار دیگر، مهم ترین تشخیص افتراقی بیماری تب و برفکی است که در آن ترشح بزاق فراوان، لنگش و دمای بالای مقعدی وجود دارد که به سرعت گسترش می یابد و همه گاوهای موجود در محل را تحت تاثیر قرار می دهد. سایر تشخیص های افتراقی عبارتند از رینوتراکیت عفونی گاوی (گروهی یا گله ای) و تب کاتارال بدخیم در گاوهای منفرد.

تشخیص و درمان بیماری زبان آبی

تشخیص بر اساس علائم بالینی، تشخیص ویروس از طریق PCR و/یا تبدیل سرمی به ویروس زبان آبی است. درمان محدود به آنتی بیوتیک درمانی برای کنترل عفونت های باکتریایی ثانویه است.

کنتر‌‍ل ‌و‌ پیشگیر‌ی بیمار‌ی زبا‌ن آبی

کنترل زبان آبی به دلیل تعداد زیاد میزبان های بالقوه و سروتیپ های ویروس بسیار دشوار است. در حالی که هدف کنترل دور نگه داشتن حیوانات حساس از ناقل است، این همیشه عملی نیست. کنترل میگ ها را می توان با حشره کش های ریختـه شد‌ه انجام داد، اما این کار گران است و به آزادی کامل از میگ نمی رسد. محدودیت‌های حرکتی در حیوانات آسیب‌دیده ممکن است به کاهش انتشار به مناطق عاری از بیماری کمک کند، اما با توجه به اینکه تا چه حد میگ‌ها می‌توانند حرکت کنند، در شیوع گسترده و گسترده کاربرد محدودی دارد.

پیشگیری و محافظت اصلی برای BTV از طریق واکسیناسیون است. واکسن های BTV-8 که در بریتانیا موجود بودند، واکسن های کشتـه شد‌ه هستند. توجه به این نکته مهم است که بین سروتیپ ها محافظت متقاطع وجود ندارد. واکسیناسیون علیه BTV-8 در برابر سایر سروتیپ های BTV محافظت نمی کند. توجه به این نکته مهم است که در حال حاضر هیچ واکسن مجاز برای BTV-3 در بریتانیا (از می 2024) وجود ندارد. واکسن ها همچنین در مورد گاوهایی که به دو دوز واکسن (و حداقل 6 هفته از اولین واکسیناسیون) نیاز دارند، بلافاصله عمل نمی کنند. واردات واکسن‌های بدون مجوز توصیه نمی‌شود، زیرا به دلیل استفاده از واکسن‌های ویروس زنده که به‌طور غیرقانونی از آفریقای جنوبی به اروپای شمالی وارد شده‌اند، چندین شیوع بیماری وجود دارد. اینها همچنین ممکن است سروتیپ صحیح نباشند و ممکن است پیامدهای تجاری بعدی داشته باشند.

تلاش‌های واکسیناسیون در مقیاس بزرگ در کنترل شیوع BTV-8 در سال‌های 2006-2008 مهم بود، اما احتمالاً ویروس در سطوح پایین (در نشخوارکنندگان اهلی و وحشی) به گردش خود ادامه داد و در سال‌های 2016-2017، زمانی که تعداد زیادی از حیوانات ساده لوح شدند، دوباره ظهور کرد. دوباره در گله ها و گله های اروپایی حضور داشتند. مطالعات قبلی نشا‌ن داد‌ه است که تلاش برای واکسیناسیون بیش از 95 درصد از همه حیوانات حساس به مدت بیش از 5 سال برای از بین برد‌ن ویروس BTV-8 به طور کلی در شمال اروپا ضرور‌ی است. از آنجایی که امکان دستیابی به این امر بعید است، نظارت بر وضعیت فعلی بیماری و انتخاب واکسیناسیون (در صورت امکان و در دسترس بودن) قبل از دوره های پرخطر تنها راه حل عملی برای جلوگیری از BTV در حال حاضر است.

منبع مقاله:

www.nadis.org.uk/disease-a-z/cattle/bluetongue-in-cattle-and-sheep/